సృష్టిలో అన్నిటినీ కలిపి ఉంచే మూల సూత్రం ఒకటున్నదనీ, ఒక అంతస్సూత్రం ఉన్నదనీ, దాన్ని పూర్తిగా అర్ధం చేసుకోలేక పోయినా కనీసం దాని ఉనికిని గుర్తించి దానితో (లిటరల్‌గా)”టచ్” లో ఉంటే, మనము మన చుట్టూతా ఉన్న ఈ సృష్టితో ఒక సమతుల్యతలో ఉండవచ్చునని అనేక ప్రాచీన మానవ నాగరికతలు ఉద్ఘోషించినదే. సనాతన ధర్మంలో తత్త్వమసి, అహం బ్రహ్మాస్మి ఇత్యాది సూత్రాలలోని అంతస్సూత్రం ఇదే. శతరుద్రీయం లాంటి వేద మంత్రాలు చెబుతున్నదీ ఇదే.

ఇదిలా ఉండగా, ఎవడో పైనించి వచ్చి మన ప్రాంతాన్ని దురాక్రమణ చేసి మన ప్రపంచాన్ని చిన్నాభిన్నం చేసి మన వనరుల్ని కొల్లగొట్ట జూస్తుంటే .. మనం ఎంతో ప్రాణప్రదంగా చూసుకుంటున్న మన మాతృభూమిని వాడు క్షణిక సుఖాన్నిచ్చే పడుపుగత్తెలా చూస్తుంటే .. స్వతహాగా శాంతిస్వరూపులమైన మనం పోరాడాలా? కురుక్షేత్రంలో అర్జునుణ్ణి వేధించిన ప్రశ్న. పోరాడాలన్నా ఏ ఆయుధంతో? మెషిను గన్నుల మీదనా విల్లంబుల ప్రతాపం? కానీ పోరాడాలి, వేరే దిక్కు లేదు. చేతికందిన ప్రతి ఆయుధంతోనూ పోరాడాలి, అది రాయైనా సరే. ఆఖరి శ్వాస దాకా పోరాడాలి.

ఆ పోరాటానికి నాయకత్వం వహించిన వాడు, నిజానికి ఆ ప్రాంతీయుడు కాక దండెత్త వచ్చిన జాతివాడయితే? ఆ దండెత్తే దుండగీళ్ళు మన మానవులే అయితే?

ఇవీ అవతార్ సినిమా ప్రేక్షకుల ముందుంచే కొన్ని సమస్యలు. సినిమాలు బాగా చూసేవళ్ళకీ, పుస్తకాలు, ముఖ్యంగా నవల్లు బాగా చదివే వాళ్ళకీ ఇవి కొత్త ప్రశ్నలు కావు. హాలీవుడ్ నించే ఇంతకు మునుపు కెవిన్ కాస్నర్ తీసిన డేన్సెస్ విత్ ద వుల్వ్స్ Kevin Costner’s Dances With the Wolves, డిస్నీ వారి పోకహాంటాస్ Disney’s Pocahontas ఇంచుమించు ఇదే ఇతివృత్తంతో వచ్చిన సినిమాలు. ఐతే అక్కడ తెల్లజాతి వారు అమెరికా ఖండాన్ని ఆక్రమించుకునే క్రమంలో స్థానిక అమెరికన్ (మరో భాషలో చెప్పాలంటే రెండిండియన్) తెగలవారిని మారణహోమం చెయ్యబూనడం కనిపిస్తుంది. కాస్నర్ సినిమాలోనయితే కాస్నర్ వేసిన పాత్ర, ఒక తెల్లజాతి సైనికుడు, అక్కడి తెగవారితో కలిసిపోయి, వారితో తెగలోకి స్వీకరించబడి, వారితోనే మమేకమైపోయి, చివరిలో దండెత్త వచ్చిన తెల్లజాతి సైన్యంపై విరుచుకు పడ్డం చూస్తాం, అచ్చం అవతార్ లో జేక్ సల్లీ లాగానే. చాలా సామ్యాలున్నాయిలాంటివి. ఇక సైన్సు ఫిక్షను సాహిత్యంలోనైతే కోకొల్లలు.

ఈ సినిమాలో నన్ను చాలా ఇబ్బంది పెట్టిన మొదటి విషయం పాత్రల స్టీరియోటైపింగు. కథలో కొత్తదనం లేకపోవడమే కాదు, పాత్రలన్నీ కూడా సజీవంగా కాకుండా సూత్రధారుడు కీ ఇచ్చి నడిపిస్తున్న చెక్కపడీ బొమ్మల్లా ఉంటాయి .. లాభాలు తప్ప ఇంకేవీ కనబడని ఒక కార్పొరేటు ఏజెంటు, శరీరపు అణువణువులో టెస్టోస్టీరోను బుసకొడుతున్న ఆర్మీ కల్నల్, గీకుతనం వోడుతున్న ఒక లాబ్ అసిస్టెంటు .. అలాగే .. నావీ తెగవారిలో కూడా వారి వారి వేషాలు, అలంకారాలు, మతప్రార్ధనలో చేసే కదలికలు … ఇవన్నీ స్థానిక అమెరికను లేదా ఆఫ్రికను తెగల పద్ధతులని పోలి .. ఇదంతా కొంచెం అతిగా ఉండి జుగుప్స కలిగించింది. The whole thing is one big cliche. ఇబ్బండి పెట్టిన రెండో విషయం డయలాగులు .. అతి కీలకమైన సున్నితమైన సన్నివేశాల్లో కూడా పేలవమైన నీరసమైన డయలాగులు. ఇంకొంచెం లోతుగా ఆలోచిస్తే ఇబ్బంది పెట్టే మూడో విషయం కథ ప్లాట్లో లొసుగులు .. ఇంచుమించు మగధీరలో ఉన్నంత లొసుగులు.

ఇన్ని వైరుధ్యాల క్లిషేల చికాకు పెట్టే విషయాల నడుమకూడా ఈ సినిమాని చాలా ఎంజాయ్ చేశాన్నేను. ముఖ్యంగా ఆర్టు డైరెక్టరు సృష్టించిన పండోరా ప్రపంచం .. ఆకాశాన్ని సగం ఆక్రమించి ఉండే ఒక గ్రహపు దృశ్యన్నించి ప్రతి కీటకం, పక్షి, జంతువు, మొక్క, వృక్షం .. అన్నీ విడివిడిగా స్పష్టంగా అందంగా ఉన్నాయి, అన్నీ కలిసి సమగ్రంగా అద్భుతంగా ఉన్నాయి. నేయ్తిరి ఇక మీదట ఫెమినైన్ బ్యూటీకి నా ప్ర్మాణం. అలాగే మానవుల కేంపులో కూడా, ఆయుధాలూ, ఎగిరే యంత్రాలూ పెద్ద ఆశ్చర్యం కలిగించలేదుగానీ మిగతా టెక్నాలగీ రూపాలు కూడా చాలా అద్భుతంగా ఉన్నాయి. అన్నిటికంటే నాకు విపరీతంగా నచ్చేసిన విషయం .. నావి తెగవారే. కేవలం ఆ రూపాల్ని ఊహించి అలా తీర్చి దిద్ది వాటికి ప్రాణం పోసినందుకు ఇవ్వచ్చు ఎన్ని ఎవార్డులైనా. సినిమా ముగిసిపోయాక ఒక అద్భుతమైన ఎంతో అందమైన లోకాన్నించి ఒక్క దెబ్బతో బయటపడిపోయిన ఫీలింగ్.

తమాషాగా, నావీ తెగ నాయకుడిగా వేసిన వెస్ స్తుడి ఒక్కడే నిజంగా స్థానిక అమెరికన్ తెగలకి చెందిన మనిషి మొత్తం నటవర్గంలో. ఏలియన్ చిత్రాల వెటరన్ నటి సిగోర్నీ వీవర్ డా. ఆగస్టీన్ పాత్రలో బాగా నప్పింది. ఆశావహమైన ముగింపుకూడా బాగుంది, ఆ ముగింపు ఎంత కృత్రిమంగా ఉన్నా.

దివినించి శివుడి జటాజూటంలోకి దూకే గంగాప్రవాహంలాంటి ఒరవడితో మొదలై, అనేక వింత వింత మలుపులు తిప్పి, ఎన్నో విచిత్రాలున్నూ చూపించి, ఆఖరికి ఇంటెనక పిల్ల కాలవలా చడీ చప్పుడూ కాకుండా ముగిసిపోయిందీ విచిత్రమైన సినిమా. కానీ ముగింపొక్కటే సినిమా విలువని తేల్చదు అని నమ్మే వాణ్ణి కాబట్టి, ఈ సినిమాలో గమనించాల్సిన మంచి విషయాలూ బాగానే ఉన్నాయి కాబట్టీనూ, ఈ సినిమా గురించి కోంచెం ఆలోచించాలని ప్రయత్నిస్తున్నా.

హెచ్చరిక SPOILER ALERT: ఈ సినిమా బాగోగులు చెప్పుకోవాలంటె టూకీగా కథ చెప్పుకోవాలి, ముగింపు గురించీ మాట్లాడుకోవాలి. ముగింపు సస్పెన్సు కాకపోయినా షాకింగు కాబట్టి, ఈ సినిమాని భవిష్యత్తులో చూడాలనుకుంటున్న వాళ్ళు ఈ వ్యాసం ఇప్పుడే చదవకుండా ఉంటే మంచిది.

టూకీగా కథ: తమిళనాడులో ఒక చిన్న పట్నంలో ఒక సామాన్య కుటుంబీకుడు. ఎప్పుడో ఇల్లు విడిచి వెళ్ళిపోయిన కొడుకుని వెదుక్కుంటూ తన (సుమారు ఇరవయ్యేళ్ళ) కూతురితోసహా కాశీకి వచ్చాడు. అక్కడ చాలా కాలంగా ఉన్న ఒక తమిళ కాందిశీకుడి కాళ్ళు పట్టుకుని, ఆయన చేత నానా తిట్లూ తిని, మొత్తానికి ఒక యువకుణ్ణి తన కొడుకే అని ఖరారు చేసుకున్నాడు. ఆ యువకుడొక అఘోరీ. మెళ్ళొ కపాలం షేపులో ఉన్న పూసల మాల, నల్లటి బట్టలు, పిచ్చిగా పెరిగిన జుట్టు, గడ్డాలు, మీసాలు, ఎప్పుడూ గంజాయి మత్తులో తేలిపోతుండే కళ్ళు, చొక్కా విప్పితే సిక్స్-పేక్ కండలు తిరిగిన బాడీ, చేతిలో ఒక మూడు కర్రలు కట్ట గట్టిన ఒక చేతి కర్ర .. ఇదీ అవతారం. ఈ తండ్రి ఆ కొడుకుని ఎట్లా ఒప్పించాడో మనకి అర్ధమయ్యే లోపలే ఆ ఇరవయ్యేళ్ల అమ్మాయి, ఒక చిన్న పెంకుటింట్లోకి పరిగెడుతూ అమ్మా, ఎవరొచ్చారో చూడు అని అరుస్తూంటుంది. మొత్తానికి ఈ అఘోరీ ఆ చిన్న తమిళ పట్నంలో ఆ చిన్న పెంకుటింట్లో ఆ దుఃఖభరిత కుటుంబంలో అడుగు పెట్టాడు.

కట్ చేస్తే ఒక మాఫియా డెన్ను. అందులో అంతా రకరకాల వికలాంగులు. అన్ని రకాల వయసుల వాళ్ళు, ఆడా, మగా, మధ్య రకం, అన్నీనీ. వీళ్ళందరి విధిరాత రాస్తున్న ఒక మొదలాలి (యజమాని, పేరు తాండవన్). మొదలాలికి నమ్మిన బంటు మురుగన్ ఒక పిచ్చి నాయాలు, అటు యజమాని అడుగులకి మడుగులొత్తుతూనే ఇటు తన అధీనంలో ఉన్న వికలాంగుల్నే తన సొంత కుటుంబంగా చూసుకుంటున్నాడు. ఈ వికలాంగులంతా అక్కడికి దగ్గర్లో ఉన్న కొండ మీది స్వామి ఆలయానికి వెళ్ళే మెట్ల మీద అడుక్కుంటూంటారు.

ఒక గుడ్డి అమ్మాయి రయిళ్ళల్లో పాటలు పాడుతూ బిచ్చమెత్తుతూ ఉంది. కోకిల కంఠం. పాతకాలపు హీరోల వేషాలు వేసి వారి పాటలు పాడుతూ అడుక్కునే ఒక బృందంలో భాగం ఈమె. ఒక పూట పోలీసులు ఈ బృందాన్ని బలవంతంగా పోలీసు స్టేషనుకి తీసుకెళ్ళి, ఒక పూటంతా తిప్పలు పెట్టి, ఆ గుడ్డమ్మాయిని మాత్రం బలవంతంగా మొదలాలి డెన్నుకి చేర్చేశారు. అక్కడ ఈ ఫిల్ల ముందు గోలు గోలున ఏడిచి, మొత్తానికి ఎలాగో తన విధితో రాజీపడి, ఆ కొండ మీదనే మిగతావాళ్ళతో కలిసి అడుక్కుంటూ ఉంది.

మన అఘోరుడు ఇంటో గంజాయి దొరక్క కొండమీద సాధువుల్తో చేరి, వాళ్ళ గంజాయి దమ్ము పీలుస్తూ అక్కడే ఒక గుహలో పడున్నాడు. ఇంతలో కేరళ నించొచ్చిన ఒక బిచ్చగాళ్ళ వ్యాపారి ఈ గుడ్డిపిల్ల మీద కన్నేసి దాన్ని ఎత్తుకు పోవాలని ప్రయత్నిస్తే ఆ పిల్ల పోయి అఘోరుడి గుహలో తలదాచుకుంది. వాడు ఈ గోలకి లేచి, తన తపస్సు భగ్నం చేశారన్న కోపంతోనో, మరెందుకనో ఆ కేరళ వ్యాపారిని నానా తన్నులూ తన్ని చంపేశాడు. పోలీసులు వీణ్ణి అరెస్టు చేసి తీసుకెళ్ళి హత్యానేరం మోపి కోర్టులో ప్రవేశ పెట్టారు. సాక్ష్యం దొరక్క కేసు కొట్టేశారు. మనోడు యధావిధిగా మళ్ళా కొండమీద చేరి దమ్ము మత్తులో ములిగి పోయాడు. ఒక వికృతాకారుడు, అతి ధనవంతుడు, ఎంత డబ్బు ఆశ చూపినా తననే స్త్రీ పెళ్ళి చేసుకోకపోవడంతో ఈ మొదలాలిని ఆశ్రయించాడు, ఆ గుడ్డిపిల్లని తనకిచ్చెయ్యమని. ఆ బిచ్చగాళ్ళ గుంపులోనే ఉన్న ఒక కొజ్జా వాడి వికృతమైన మొహం చూసి హడిలి పోయి, కొండమీదికి పరిగెత్తుకెళ్ళి ఆ గుడ్డి పిల్లని ఫారిపొమ్మని చెప్పింది. ఈ సారి గుడ్డిపిల్లని పట్టుకెళ్ళడానికి మొదలాలే స్వయంగా వచ్చాడు. వాణ్ణి కూడా మన అఘోరుడు చావబాది చంపేశాడు. అప్పటికే నరకయాతన అనుభవించిన గుడ్డి పిల్ల అఘోరుడి కాళ్ళ మీద పడి బాధ తట్టుకోలేక పోతున్నానో అని మొత్తుకుంటూ ఉంటే, “జీవితాన్ని జీవించలేని వాళ్ళకి చావుకూడా ఒక వరమే” అనుకుంటూ ఆమెకి ఆ వరం ప్రసాదించడంతో మనకి మోక్షం.

*****

పాత్రలు, చిత్రణ, నటన

సినిమా అయిపోయాక మనకి గుర్తుండి పోయేవీ, వెంటాడేవీ రెండు పాత్రలు .. గుడ్డి పిల్ల (నటి పూజ), మొదలాలి తాండవన్ (నటుడెవరో తెలీదు). ఆ అమంఆయి అద్భుతంగా చేసింది అనడం అతి చిన్న ప్రసంశ. ఇక తాండవన్ పాత్రతో మన సినిమాలో క్రౌర్యానికి ఒక కొత్త నిర్వానం ఇచ్చాడు. టైటిల్ పాత్రలో ఆర్య చూడ్డానికి బావున్నాడు గానీ, అసలు నప్పలేదనిపించింది. అంత చెత్తలో పడి పొర్లుతుండే అఘోరా జుట్టూ గడ్డమూ క్లోజప్ షాట్స్‌లో ఖరీదైన షాంపూకి ప్రకటనల్లా కనిపిస్తాయి. అసలు ఆ పాత్రతోనే వచ్చింది ఈ సినిమాలో తంటా అంతా. ఈ సినిమా కథకి ఆధారం జయమోహన్ గారి నవల అట. మరి నవల్లో కూడా ఈ పాత్ర ఇలాగే ఉందో యేమో తెలీదు. మాట్టాడితే అహం బ్రహ్మాస్మి అని కేకలు పెడుతూ ఉంటాడు. ఏవిటో వాడు తెలుసుకున్న బ్రహ్మ తత్వం అర్ధం కాదు. వాడు దుష్టుల్ని శిక్షించడమైనా, ఒక దీనురాలిని రక్షించడానికో, లేదా ఇంకేదో గొప్ప ఉద్దేశంతోనో చేసినట్టుండదు. కేవలం తన గంజాయి మత్తుని భగ్నం చేసినందుకు వాళ్ళని చితకబాదినట్టుంది. పోకిరిలో హీరో పాత్రకీ వీడికీ పెద్ద తేడా కనబళ్ళేదు నాకు. ఇదిలా ఉండగా, ఆఖరు దృశ్యంలో గుడ్డిపిల్ల ఈ బాధ భరించలేక పోతున్నానయ్యా అని రోదిస్తుంటే మరణాన్ని వరంగా ఇవ్వడం, అదేదో మహా ఉదాత్తమైనది అన్నట్టుగా చిత్రించడం నేను జీర్ణించుకోలేక పోయాను.

కథనం, చిత్రీకరణ

ముందే చెప్పానుగా, క్లైమాక్సు ఒక్కటే సినిమాని బేరీజు వేసేందుకు కొలబద్ద కాదూ అని. ఈ సినిమా విలువ అంతా కథనంలోనూ చిత్రీకరణలోనే ఉంది. కథనంలో అక్కడక్కడా లోపాలు లేకపోలేదు. ముఖ్యంగ్, కొన్ని కొన్ని పాత్రల విలువ ఏంటో అర్ధం కాదు. మొదట్లో అంత రాద్ధాంతం చేసిన తల్లీ దండ్రీ సగంనించీ కనబడరు మళ్ళీ. ఇలాంటివి ఇంకొన్ని ఉన్నాయి. లైటింగ్, కేమెరా, ఇత్యాది సాంకేతిక అంశాలన్నిటినీ సమర్ధవంతంగా, ప్రతి సీన్లోనూ తనకి కావలసిన ఎఫెక్టు రాబట్టుకునేందుకు ఉపయోగించుకున్నాడు. కొండ మీద తీసిన ఏక్షన్ దృశ్యాలు నేనీ మధ్య చూసిన సినిమాలన్నిటిలో అత్యుత్తమం అని చెప్పవచ్చు. ఈ సినిమా పూర్తిగా దర్శకుడి ప్రతిభే.

మధ్య మధ్యలో పోలీసు హాస్యం, కోర్టు సన్నివేశాలు, సినిమాకి పెద్దగా ఉపకరించకపోయినా, పరవాలేదన్నట్టు ఉన్నాయి. పోలీస్ స్టేషన్లో ఎంజీఆర్, శివాజీ, ఎమ్మార్ రాధా ప్రభృతుల వేషాలతో పగటి వేషగాళ్ళు అలనాటి సినిమా పాటలు పాడుతూ నటిస్తుంటే, ఈ దర్శకుడికి పాత సినిమామీద ఉన్న ప్రేమ అర్ధమవుతుంది, కొంచెం మన వంశీ, శేఖర్ కమ్ముల లాగా. ఇతని మెగాహిట్ సినిమా శివపుత్రుడులో కూడా ఒక సీన్లో కొన్ని పాత పాటల రాగమాలికకి సూర్య, సిమ్రన్ దేన్సులెయ్యడం చూపించాడు.

నా వుద్దేశంలో ఈ సినిమా సాధించిన గొప్ప విజయం .. మనకి నిత్యం కనిపించే మనుషుల్లోనే, మన కంటికి సులభంగా అగుపించని దృశ్యాలని, కోణాలని ఆవిష్కరించడం. ఉదాహరణకి ఆ బిచ్చగాళ్ళ మధ్య దృశ్యాలన్నీ అద్భుతంగా ఉన్నాయి. అలాగే పాత హీరోల్లాగా పగటి వేషాలు వేసేవారి బృందం మధ్య సీన్లు కూడా. ఏవిటి ఈ సీన్ల ప్రయోజనం? తాండావన్ వంటి క్రూరుల చేతిలో ఈ బిచ్చగాళ్ళ కాలనీలు నడుస్తున్నాయని చెప్పడమా? అటువంటి క్రౌర్యం కూడ ఈ ప్రపంచంలో ఉన్నదని మనకళ్ళేదుట చూపించడమా? బహుశ ఇదేమీ కాదు. అలా అడుక్కునే వాళ్ళు కూడా మనుషులే. వాళ్ళకీ జీవితాలున్నాయి. వాళ్ళకీ సంతోషం దుఖం హాస్యం సిగ్గు అన్నీ ఉన్నాయి మనకి లాగే .. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే వాళ్ళు మనుషులే .. అని చెప్పడం. అదే నా దృష్టిలో ఈ సినిమా సాధించిన గొప్ప విజయం.

ఈ ముఖాముఖిలోని

• మొదటి భాగం,
• రెండవ భాగం,
• మూడవభాగం
• నాలుగవ భాగం
• ఐదవ భాగం
• ఆరవ భాగం
• ఏడవ భాగం

ప్ర: ఇన్స్టిట్యూట్‌నించి బయటికొచ్చాక మీరు తీసిన మొట్టమొదటి ఫిల్మ్ ఏది?

అడూర్: అదొక ఏభై (50) సెకండ్ల లఘుచిత్రం. 1967 లో కెనడాదేశం మాంట్రియాల్ నగరంలో జరిగిన “మనిషి – అతని ప్రపంచం” అనే విషయమ్మీద ఒక ఫిల్మ్ పోటీకి పంపాను. అప్పట్లో నా దగ్గర అస్సలు డబ్బు లేదు. కేమెరా, ఇతర సామాగ్రి అద్దెకి తెచ్చేందుకు కూడా. అదృష్టవశాత్తూ కేటీ జాన్ అని ముంబాయి నించి ఒక స్నేహితుడు ఆ సమయంలో స్వాతితిరునాళ్ మీద డాక్యుమెంటరీ తీసేందుకు కేరళ వచ్చాడు. ఆయన పనిలో అవీ ఇవీ సమకూర్చి పెట్టడానికీ, ప్రొడకషన్లోనూ చాలా సాయం చేశాన్నేను. ఆయన పని పూర్తయ్యాక కొంత ముడి ఫిల్ము మిగిలింది. కెమెరా కూడా ఆయనదే వాడుకోనిచ్చారు. కేవలం దానివల్లనే నేనీ చిన్న ఫిల్ము తియ్యడం సాధ్యపడింది. ఆయన ముంబాయి తిరిగి వెళ్ళినప్పుడు నేనూ ఆయనకూడా వెళ్ళి అక్కడే నా ఫిల్ము డెవలప్ చేసుకుని ఎడిట్ చేసుకోగలిగాను.

తరవాత మాంట్రియాల్ పంపాను. కొంతకాలం తరవాత నాకు వాళ్ళ దగ్గర్నించి టెలిగ్రాం వచ్చింది .. ఈ ఫిల్ము పోటీకి వచ్చిన ఇరవై అత్యుత్తమ ఫిల్ముల్లో ఒకటిగా ఎంపిక చెయ్యబడిందనీ, దీన్ని సినిమాథెక్ ఆఫ్ కెనడా వారు భద్రపరుస్తారనీ. కరమణ జనార్దనన్నాయరు అందులో హీరో.

ప్ర: అది దేన్ని గురించి?

అడూర్: జీవితం, కోరికలు .. ఇలా. డయలాగుల్లేవు. పూర్తిగా క్లోజప్ షాట్ల మాలిక అది .. ఒకమాదిరిగా కొలాజ్ అనుకోవచ్చు.

ప్ర: చిత్రలేఖ తొలి దినాల గురించి ఇంకొంచెం విశదంగా చెప్పండి.

అడూర్: మొదట్లో ప్రభుత్వ శాఖలు ఇచ్చే డాక్యుమెంటరీ కాంట్రాక్టుల కోసం తిప్పలు పడ్డాం. అవి తప్ప, ఆర్ధికంగా నిలదొక్కుకోడానికి మాకు వేరే దారి లేదు. నేనారోజుల్లో కుటుంబ నియంత్రణ, రాష్ట్ర లాటరీ ఇలాంటి వాటన్నిటికీ డాక్యుమెంటరీలు తీశాను. దాంట్లో దొరికిన కొద్ది డబ్బూ సినిమా సామగ్రి కొనడానికి మదుపు పెట్టాము. దాంతో చివరికి మాకు వస్తు సామగ్రి బాగానే అమరింది కానీ, సినిమాలు తీసేందుకు డబ్బే ఉండేది కాదు.

మాకు దొరికిన అతి పెద్ద ప్రాజెక్టు, ఇడుక్కి హైడల్ ప్రాజెక్టుమీద ..ఆనకట్ట నిర్మాణంలో ప్రతి స్థాయినీ డాక్యుమెంట్ చెయ్యడం. మొత్తం అంతా ఎనిమిదేళ్ళ ప్రాజెక్టు. కానీ మంకాడ రవివర్మని చెన్నై నించి తెప్పించేందుకు డబ్బుల్లేవు. అందుకని నేనే షూట్ చేశాను ఆ ప్రాజెక్టు మొత్తం. ఎనిమిదేళ్ళల్లో పూర్తి చేశాం. ఎం ఎన్ గోవిందన్ నాయర్ అప్పట్లో విద్యుత్ శాఖా మంత్రి. శ్రీమతి ఇందిరాగాధి వచ్చి ఇడుక్కి ఆనకట్టని జాతికి అంకితం చేసే రోజుకి ఈ డాక్యుమెంటరీని కేరళలో అన్ని ముఖ్య సినిమాహాళ్ళలో చూపించేందుకు సిద్ధం చెయ్యాలన్నది వాళ్ళ ధ్యేయం. ఈ లక్ష్యం వల్ల నిధుల విడుదల తొందరగా జరిగింది. మేము కూడా ఈ ప్రాజెక్టు వల్ల బాగానే లాభపడ్డాం.

ఇక మీదట మీ పూర్తి నిడివి చిత్రాల గురించి మాట్లాడదాం.

స్వయంవరం

ప్ర: స్వయంవరం ఎప్పుడు తీశారు?

అడూర్: ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్ నించి బయటికొచ్చాక సుమారు ఏడేళ్ళు పట్టింది నాకు మొదటి ఫీచర్ ఫిల్మ్ తియ్యడానికి. ఈలోపల కాముకి అనే స్క్రిప్టుని ఫిల్మ్ ఫైనాన్స్ కార్పొరేషన్ కి సమర్పించాను. ముదు వాళ్ళు దానికి మదుపు పెట్టేందుకు ఒప్పుకోలేదు. ఆ తరవాతొకసారి వాళ్ళ ఎండీని కలవడం జరిగింది. అప్పుడడిగాను, మా అర్జీ ఎందుకు నిరాకరించారని. ఆయనన్నాడూ, “ఎందుకింకా ఈ రొమాన్సులూ ప్రేమల గురించి సినిమాలు తీస్తామంటారు. ఇప్పుడిది స్వతంత్ర భారతం. నవభారత నిర్మాణంలో చాలా సమస్యలున్నాయి. అలాంటి నిర్మాణాత్మకమైన సినిమాలు తియ్యాలి మీరు.” నాకు తరవాత్తెలిసింది ఈయన ఒక సిమెంటు కంపెనీకి కూడా ఎం డీ అని. నేను చెప్పానాయనకి, బాబూ ఈ దేశ నిర్మాణం పనులన్నీ నా ఒక్కడివల్లా కావు అని.

తరవాత, కొన్ని మారిన పరిస్థితుల్లో మళ్ళీ ఆ స్క్రిప్టు అర్జీ పెట్టుకుంటే ఆమోదించారు. మంజూరైన ఋణం లక్షా యాభై వేలు. మేం అంచనా వేసిన ప్రొడక్షను బడ్జెట్ రెండున్నర లక్షలు. మేం జస్ట్ అంతకు మునుపే కుటుంబ నియంత్రణ గురించి పెద్ద స్టార్లతో భారీ బడ్జెట్ డాక్యుమెంటరీ ఒకటి తీసి ఉన్నాం.అంచేత, మా ఆర్ధిక పరిస్థితి కూడా బలంగానే ఉంది. సినిమా తీశాక పంపిణీ చెయ్యడానికి చాలా కష్ట పడాల్సి వచ్చింది. చివరికి మేమే పంపిణీ చేసుకున్నాం.

ప్ర: మీరు మొదట వేసుకున్న పథకం ప్రకారం మీరు స్వయంవరాన్ని పూర్తి చెయ్యగలిగారా?

అడూర్: రెండు షెడ్యూళ్ళలో షూటింగ్ చేశాం. శారద (నటి) డేట్లతో సమస్య. ఆ సమయంలో ఆవిడ అనేక సినిమాల్లో చేస్తుండేది. సాధారణంగా నేను సినిమాని ఒకే షెడ్యూల్లో పూర్తి చెయ్యడానికి ఇష్టపడతాను. కానీ ఇక్కడ ఆమె సమయం ప్రకారం చెయ్యాల్సొచ్చింది. ఇలాంటి పని చేసేప్పుడు సంపూర్ణమైన ఏకాగ్రత కావాలి. నా సృజన శక్తి పదునెక్కి ఉన్న సమయంలో ఒక్క దెబ్బని సినిమా పూర్తి చెయ్యాలని నా ఉద్దేశం.

స్వయంవరంలో ఆ జంట పల్లె నించి పట్నానికి రావడం చూపించాం. మిగిలిన కథ పట్నంలో కొనసాగుతుంది. కానీ ఆ తరవాత పట్నాలకీ నగరాలకి నా సినిమాల్లో ముఖ్యపాత్ర ఇవ్వలేదు. కేరళలో నిజంగా నగరం అనేది లేదు. కేవలం టెలిఫోను స్తంభాలూ, కరంటు స్తంభాలు ఉన్నంత మాత్రాన అది సిటీ కాదు. సిటీకిఉండే కొన్ని ప్రాథమిక లక్షణాలు మన ఊళ్ళకి లేవు. కోచిలో కొద్దిగా ఉంది, కానీ అది చాలా చిన్న పరిధిలోనే. ఒక ముంబాయి, ఒక కలకత్తా లాంటి నగరాలు కేరళలో లేవు. పోనీ అలాగని భారద్దేశంలో వేరే చోట్ల ఉన్నట్టు పూర్తి గ్రామీణ వాతావరణమూ ఇక్కడ లేదు. మనదొక సమ్మిశ్రితమైన వాతావరణం. అంచేత, పూర్తిగా పెద్ద సిటీల్లో మాత్రఏ సాధ్యమయ్యే లాంటి కథలు ఇక్కడ సాధ్యం కావు.

సినిమా తియ్యడంలో ఆ నాటి రోజువారీ సమస్యల గురించి పట్టింపు ఉండదు నాకు. మంచి సినిమా అంటే ఆ తీసిన కాలం గడిచి పోయినాక, భవిష్యత్తులో కూడా దానికి విలువుడాలని నా ఉద్దేశం. ఈ లక్షణం గురించి నాకు చాలా పట్టింపు ఉంది.సినిమా కాలానికి కొంతవరకూ అతీతమవ్వాలి, రేపు, ఎల్లుండికూడా దాని విలువ నిలవాలి అంటే. నా సినిమాలు ఎప్పటికీ కాకపోయినా, భవిష్యత్తులో కొంతకాలమైనా వాటి తాజా తనాన్ని నిలుపుకోగలుగుతాయని నా ఆశ. స్వయంవరం మొన్న వేసవిలో పేరిస్ లో చూపించ్నప్పుడు దాన్ని ఎక్కువ ఇష్టపడింది యువతీ యువకులే.

ఇండియన్ న్యూ వేవ్ లో తీసిన సినిమాలు చాలా మట్టుకు పల్లెల కథలతో, అక్కడి కుల, వర్గ, హింస సమస్యలతో తీసారు. కానీ అందుకు భిన్నంగా స్వయంవరం పట్టణంలో జరిగే ప్రేమకథ. కేరళలో ఈ పల్లెల కుల హింస ఇలాంటివన్నీ ఎప్పుడో జరిగినాయి, అది వర్తమాన చరిత్ర కాదిక్కడ. అందుకని అలాంటి కథలు సృష్టించడం ఉన్న సామాజిక నిజాన్ని వక్రీకరించడం అవుతుంది. ఎప్పుడో ముప్ఫయ్యేళ్ళ క్రితం కేరళలో  తీసిన సినిమా ఇవ్వాళ్టి పేరిసియన్ (Parisian) యువతీ యువకులు ఇష్టపడ్డారంటే చూడండి. అందులో కథ విశ్వాత్మకం. అది ప్రధానంగా యువత గురించి .. వాళ్ళ ఆశలూ, ఆశయాలూ, కష్టాలూ. అది ఒక నిజ జీవిత సంఘటన గురించి .. ప్రేక్షకుణ్ణి పట్టుకుని విడవని గుణం ఒకటుంది అలాంటి సన్నివేశంలో.

ప్ర: ఇంకో తమాషా ఏంటంటే అందులో నాయకుడు విశ్వం ఒక వర్ధమాన రచయిత. మీ సినిమాల్లో నాయకుడు రచయిత అవడమో, అవడానికి ప్రయత్నిస్తుండటమో తరచూ కనబడుతుంది. కథా పురుషన్, మతిలుకళ్ .. ఈ రెంటిలోనూ అంతే. అనంతరం ఐతే రచనా ప్రక్రియ గురించి. చిన్నవయసులో ప్రసిద్ధ రచయిత కావాలనే మీ వ్యక్తిగత తపన ఏమన్నా కారణమా దీనికి?

అడూర్: అయ్యుండొచ్చు. మనకుండే అనేక దృక్కోణాలు ఏర్పడి, బలపడేది చిన్నప్పుడే కదా. ఆ సమయం నించీ మనం ప్రపంచాన్ని ఎలా చూశాం, ఎలా అనుభవించాం అనేది కూడా ఈ దృక్కోణాన్ని రూపు దిద్దుతుంది. ఇదంతా మన పనిలో ప్రతిఫలిస్తుంది. అనంతరాంలో ఇదంతా కనిపిస్తుంది. ఆర్టిస్టైన వాడు ఒకపక్కన తన సృష్టితో ఆవిష్కరిస్తుంటాడు. అదే పనిలో తాను కూడా నేర్చుకూంటూ ఉంటాడు. తాని తాను కొత్తగా గుర్తు పడుతుంటాడు.

• మొదటి భాగం,
• రెండవ భాగం,
• మూడవభాగం
• నాలుగవ భాగం
• ఐదవ భాగం
• ఆరవ భాగం

ప్ర: మీరు డిప్లమా కోసం తీసిన సినిమా దేన్ని గురించి?

అడూర్: దానికి “గొప్ప రోజు” (A Great Day) అని పేరు పెట్టాను. ఒక పరమ బద్ధకస్తుడి గురించి, హాస్యభరితమైన కథ. ఆ రోజున ఈ బద్ధకస్తుడు పెళ్ళిచేసుకుందా మనుకున్న అమ్మాయి తండ్రి (కాబోయే మావగారు) మొదటిసారి అతణ్ణి చూడ్డానికి వస్తారు. వీడెంత బద్ధకస్తుడంటే ఎప్పుడూ ఏదీ సర్దడు, తన గదినైనా శుభ్రంగా ఉంచుకోడు. పొద్దున్నే పక్కలోంచి లేవకుండానే గుమ్మం దగ్గర్నించి పాలసీసా లోపలికి తెచ్చుకోడానికి బ్రహ్మాండమైన పద్ధతి కనిపెట్టిన ఘనుడు. ఆ రోజున పాపం గది సర్దుదామని అనుకుంటాడు గానీ వాడి వల్ల కాదు. ఆ కాబోయే మావగారు రానూ వస్తారు, వెళ్ళనూ వెళ్తారు. మన హీరో ఇంకేవుంది అంతా ఐపోయిందనుకుని గది మధ్యలో దిగాలు పడి కూర్చునుంటాడు. ఇంతలో అమ్మాయి దగ్గర్నించి ఫోనొస్తుంది, “మా నాన్నకి నువ్వు చాలా నచ్చావు, ముఖ్యంగా నీ చిర్నవ్వు. నీ పళ్ళు ఆయనకి చాలా నచ్చేశాయి” .. ఆ అమ్మాయి తండ్రి ఒక దంత వైద్యుడు!

ప్ర: ఆ రోజుల్లో ఆ ఫిల్మ్ కోర్సు ముగిసినాక అందరూ అటు ముంబాయికో ఇటు చెన్నైకో చేరుకుని ఫిల్మ్ ఇండస్ట్రీలో చేరే వారు కదా, మరి మీరెలా కేరళకి తిరిగొచ్చారు?

అడూర్: కోర్సు ముగిశాక నేనేం చెయ్యాలో నాకెప్పుడూ సందేహం లేదు. నా స్వదేశానికి, స్వస్థలానికొచ్చి సినిమాలు తియ్యాలి. ఇన్స్టిట్యూట్లో ఉండగానే, కేరళకి తిరిగి వెళ్ళి ఏమేం చెయ్యాలో ఎన్నో ప్రణాళికలు వేసుకున్నాను. ఇంతలో ఆల్వాయిలో అఖిలభారత రచయితల మహాసభ జరిగింది. ఎం గోవిందన్ గారు నిర్వాహకుల్లో ఒకరు. ఆయనతో మాట్లాడుతుండగా, ఈ సభల్లో భాగంగా ఒక అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం కూడ పెడితే బాగుంటుందని నిశ్చయించి, దాని నిర్వహణ బాధ్యత నా మీద పెట్టారు. నేను సంతోషంగా ఒప్పుకున్నా. జనవరి 1965 లో, కేరళలో తొమ్మిది నగరాల్లో (జిల్లా కేంద్రాలన్నిటిలో), వారం రోజుల పాటు నిర్వహించాం, అనేక అంతర్జాతీయ చిత్రాల్ని చూపించాం. ఇది కేరళలో జరిగిన మొదటి అంతర్జాతీయ చిత్రోత్సవం. చాలా మంచి రెస్పాన్సొచ్చింది. వివరమైన బ్రోచర్ తయారు చేశాను. ఫిల్మ్ సొసైటీల ఏర్పాటు అనేది ఉత్సవం థీంగా పెట్టాను. భవిష్యత్తులో మంచి క్వాలిటీ సినిమాకి ప్రేక్షక బృందాన్ని తయారు చెయ్యడం నా ముఖ్యోద్దేశం. ఈ చిత్రోత్సవం జరిగిన ప్రతి నగరంలోనూ ఒక ఫిల్మ్ సొసైటీ ఏర్పడలనేది నా లక్ష్యం. తత్ఫలితంగా జూలైలో తిరువనంతపురంలో చిత్రలేఖ ఆవిర్భవించింది. తరవాత మిగతా చోట్ల కూడ సొసైటీలు ఏర్పడ్డాయి. ఒక విధంగా ఇది సినిమా బోధన అన్న మాట.

ప్ర: చిత్రలేక అలా పుట్టిందన్న మాట!

అడూర్: చిత్రలేఖ 1964 లోనే రూపు దిద్దుకుంది, మూడు ముఖ్య లక్ష్యాలతో: ఫిల్మ్ సొసైటీల్ని స్థాపించడం, ఫిల్ముకు సంబంధించిన మంచి రచనల్ని ప్రచురించడం, మంచి సినిమాల్ని నిర్మించి పంపిణీ చెయ్యడం. చిత్రలేఖ ఫిల్మ్ సావనీర్ అనే పుస్తకం మలయాలం భాషలో తదేకంగా సినిమాని గురించిన మొదటి ప్రచురణ. మీడియాలో సినిమాల్ని గురించిన చర్చ, కవరేజికి సంబంధించి ఒక లోతైన వగాహన కలగచెయ్యాలన్నది మా ఉద్దేశం. ఒకపక్కన గొప్ప పాత సినిమాళ్ని చూపించి చర్చించి, వాటిల్ని గురించి విశ్లేషణాల్ని ప్రచురించడం, ఇంకో పక్కన మనమే మంచి సినిమాలు తీసి ప్రజలకి అందించడం. ఈ రెండో దాని కోసం మేమే ఒక స్టూడియో ప్రారంభించాం. మేం మొదట పెట్టుకున్న మూడు లక్ష్యాల్నీ చిత్రలేఖ విజయవంతంగా సాధించింది.

ప్ర: ఫిలం సొసైటీల తొలి రోజుల్లో చూడ్డానికి బాగా జనం వచ్చేవారా?

అడూర్: ప్రేక్షకులు చాలా తక్కువ సంఖ్యలో ఉండేవారు. సినిమా ప్రదర్శనల్ని ఏర్పాటు చేసేందుకు చాలా కష్టపడాల్సి వచ్చేది, ఆర్ధికంగానూ, సదుపాయాల దృష్ట్యానూ. మాకంటూ సొంత థియెటరు లేదు. అక్కడా ఇక్కడా వెయ్యాల్సి వచ్చేది, ప్రదర్శన స్థలం నిలకడగా ఉండేది కాదు. నానా తిప్పలూ పడి సినిమా వేసినా చూడ్డానికి పట్టుమని పదిమంది వచ్చేవాళ్ళు కాదు. అందరూ మాదొక పిచ్చి అనుకునే వాళ్ళు.అక్కడ నించుని చూస్తుంటే అనిపించేది, లోపల ఒక గొప్ప కళాఖండం ప్రదర్శించబడుతుంటే ఈ మనుషులంతా ఏం పట్టనట్టు ఇలా తిరుగుతున్నారే, ఏంకోల్పోతున్నారో కూడా వీళ్ళకి తెలీదే, అని.

ప్ర: రచయితలు కానీ ఇతర మేధావులు గానీ వచ్చేవారా మీ కార్యక్రమాలకి?

అడూర్: తమాషాగా ఈ కార్యక్రమాల్ని ఆదరించింది రచయితలూ మేధావులూ కాదు. సాధారణ ప్రజలే. ఇంజనీరింగ్ కాలేజి, లాకాలేజి, మెడికల్ కాలేజి, ఇంకా
విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్ధులు, స్థానిక ప్రభుత్వాఫీసులు, బేంకుల్లో ఉద్యోగులు, వీళ్ళే.

ప్ర: ఇన్స్టిట్యూట్ నించి వెనక్కి వచ్చాక సినిమాల్లోనే జీవనభృతి సంపాయించుకో గలమనే నమ్మకం కలిగిందా మీకు?

అడూర్: తప్పకుండా. ఎందుకంటే, వేరే ఏ పనీ చెయ్యతలచలేదసలు. UNICEFలంటి సంస్థల నించి మంచి ఉద్యోగాల ఆఫర్లు వచ్చాయి కూడా, ఏవీ పట్టించుకోలేదు. ఒక ఐదేళ్ళ గడువు పెట్టుకున్నాను. ఆ గడువులో విజయం సాధించలేకపోతే అప్పుడు మళ్ళి పునర్విచారం చేసుకుందామని. ఐదేళ్ళు గడిచిపోయాయి .. ఏమీ జరగలేదు. పోనీ ఇంకో ఐదేళ్ళు అనుకున్నా. ఇన్స్టిట్యూట్ వదిలాక ఏడేళ్ళకి నా మొదటి సినిమా తియ్య గలిగాను.

ప్ర: పోనీ వేరే దర్శకుల దగ్గర సహాయకుడిగా పనిచెయ్యక పోయారా? ఆ వరుసలో ఏవైనా ఆఫర్లొచ్చాయా?

అడూర్: నెవర్. అసలా ఆలోచనే రాలేదు. ఆఫర్లూ ఏవీ లేవు. మేమే మదుపు కోసం కొందర్ని అడిగాము కానీ ఏదీ ఫలిచలేదు. మా స్నేహితుల్లోంచి కువైట్లో పని చేసినతను ఒకరు మొదటి సినిమా పెట్టుబడి పెట్టేందుకు అంగీకరించారు. కాముకి నిర్మాణం మొదలైంది. జి. అరవిందన్ఇ కూడా అందులో భాగం ఉంది. లొకేషన్లు వెదికేందుకు అతని స్కూటర్ మీద బాగా తిరిగే వాళ్ళం. సీ ఎన్ శ్రీకంఠన్నాయరు గారు రాసిన స్క్రిప్టుని నేను మళ్ళీ తిరగ రాసుకున్నాను. మూణ్ణాలుగు రోజుల షూటింగ్ కూడ చేశాను. ఇంతలో మా నిర్మాత, మా డబ్బు అనుకున్నదాన్ని వేరే వేపుకి మళ్ళించాడు. మాకు చెప్పలేదు. పోనీ అప్పటిదాకా తీసింది రషెస్ చూపెడితే డిస్ట్రిబ్యూటర్లు ముందుకొచ్చి మిగిలిన మదుపు పెడతారేమోనని ఆశ పడి ఆ పని చేశాం. అదీ పని చెయ్యలే. హీరోయిను కొత్తమ్మాయి కానీ ప్రసిద్ధ నటులు, మధు, పీజే ఏంటొనీ, అడూర్ భాసి ఇలా .. చాలా మందే ఉన్నారు తారాగణంలో. ఐనా ఏదీ పని చెయ్యలేదు.

ప్ర: ఆ సినిమా కథేంటి?

అడూర్: కథ సర్వసాధారణం. చాలా సాంప్రదాయకమైన కథ. అందుకని, ట్రీట్మెంట్లో బాగానే మర్పులు చేశాను. షూటింగ్ చూసిన వాళ్ళల్లో ఎవరో వెళ్ళి పెద్దాయనతో మీర్రాసినట్టు తియ్యకుండా అంతా పాడు చేస్తున్నాడు గోపాలకృష్ణన్ అని చెప్పారు. మొత్తానికి ఈ ప్రాజెక్టు మంచి మిత్రుల మధ్య చాలా అభిప్రాయభేదాల్ని అపోహల్ని సృష్టించి వొదిలిపెట్టింది. అప్పటికి నాకూ దాని మీద ఇంక ఆసక్తి పోయింది. చివరికి దాన్నలా వొదిలేశాం.

కానీ దాంతో ఒక గొప్ప పాఠం నేర్చుకున్నాన్నేను .. సినిమా పూర్తయ్యేదాకా అవసరమైన డబ్బుందని కచ్చితంగా తెలిసేదాకా షూటింగ్ మొదలెట్ట కూడదని. ఈ ప్రయత్నంలో .. అనుభవ రాహిత్యం వల్ల జరిగిన తప్పులు కూడా చాలా ఉన్నాయి. వానా కాలంలో ప్రాజెక్టు షెడ్యూలు పెట్టాం. కేమెరా సెటప్ చెయ్యంగానే వాన మొదలయ్యేది. రోజు విడిచి రోజు కుండపోతగా వాన కురిసేది. సూర్యుడసలు కనిపించేవాడు కాదు. అలా ..

-ఇంకా వుంది

• మొదటి భాగం,
• రెండవ భాగం,
• మూడవభాగం
• నాలుగవ భాగం
• ఐదవ భాగం

ప్ర: తిరువనంతపురంలోనా?

అడూర్: జోనల్ కార్యాలయం తిరువనంతపురంలోనే కానీ పని కోసం కేరళ అంతా తిరగాల్సి వచ్చేది. పని కూడా ఆసక్తి కరంగానే ఉండేది. ఏమంటే ఎక్కడెక్కడో మారుమూల ప్రదేశాలకి వెళ్ళి, అక్కడక్కడా కొన్నాళ్ళైనా ఉండి వచ్చే అవకాశం అది. ఇలాంటి మారుమూల చోట్లకి వెళ్ళినప్పుడు ఎవరన్నా ఇంట్లో ఆశ్రయం ఇచ్చేవాళ్ళు. లేకపోతే ఏదైనా కొట్టు పైన చిన్న గది ఖాళీ ఉంటే అందులో ఉండేవాణ్ణి. ఆ రోజుల్లోనే నెలకి ఆరొందలంటే, మంచి జీతమే. ఒక కాలేజి లెక్చరరు జీతం సుమారు 120 ఉండేది. కానీ కొంత కాలానికి మెల్లగా ఆ ఉద్యోగం పట్ల చాలా విసుగు, ద్వేషం పేరుకోడం మొదలై, ఎప్పుడు దీన్ని విడిపించుకుంటానురా భగవంతుడా అని ఎదురు చూడ్డం మొదలెట్టాను. ఆ ఉద్యోగంలో మనిషికి బొత్తిగా గౌరవమనేది లేకపోవడం నాకు నచ్చలేదు. నేను ఎంత బాగా చేసినా, నా పై అదికారైన ఇన్స్పెక్టరు ఏదో ఒక వంక పెట్టి చివాట్లేస్తుండేవాడు. అది నాకు చిరాకైంది. ఇహ అదే తరచూ జరగడం మొదలయ్యే సరికి, నా ఆత్మగౌరవం కాపాడుకునేందుకైనా ఆ ఉద్యోగం వొదిలెయ్యా లనుకున్నాను.

దానికి తోడు ఆ ఉద్యోగం నాకెంతో ఇష్టమైన నాటకాల పనికి తరచూ అడ్డు తగుల్తుండేది. నేనేదో నాటకం తయారీ మధ్యలో ఉండగా మలబార్ వెళ్ళమని ఉత్తరువొచ్చింది. సరే, ఇవన్నీ ఇలా ఉండగా మా అమ్మగారికి జబ్బు చేసింది. నేనావిడకి దగ్గర్లో ఉండాలని నిశ్చయించుకున్నా. నన్ను ఎక్కడైనా నియమించి ఉండచ్చు వాళ్ళు, కానీ మలబార్ కి వేశారు. ఆహా, నేనూ ఉద్యోగస్తుణ్ణై కుటుంబంలో బాధ్యత గలవాణ్ణయ్యాను అని అనుభవించిన ఆనందకాస్తా అప్పటికి పూర్తిగా ఆవిరైపోయింది.

ప్ర: ఆ విడుదల ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్ రూపంలో వచ్చిందా?

అడూర్: నిజానికి నేను ఢిల్లీలో ఉన్న జాతీయ నాటక కళాశాలలో చేరాలనుకున్నా. కానీ అక్కడ హిందీలో బోధన జరిగేది. నాకేమో హిందీ అంత బాగా రాదు. హిందీ తెలిసిన వాళ్ళే అక్కడ చేరే వీలు. ఆ సమయంలోనే నేను స్క్రీన్‌ప్లేరచన, దర్శకత్వం కోర్సుకి ప్రకటన చూశాను పేపర్లో. ఆ చూడ్డం చెంగనూరు బస్టాండు ఎదురుగా ఒక టీషాపులో టీ తాగుతుండగా జరిగింది. స్క్రీన్‌ప్లే రచన అంటే ప్లే (నాటక) రచనలాగానే కదా, అదంటే నాకిష్టమే అనుకుని దరఖాస్తు పంపాను. సీటొచ్చింది. ఆరోజుల్లో ఆ ప్రవేశ పరీక్ష రాయడానికి పూణే వెళ్ళాల్సొచ్చేది.

ఇన్స్టిట్యూట్ మొదలెట్టింది 1961 లోనే. నేను చేరింది రెండో బేచి. అప్పుడు కే ఏ అబ్బాస్ సెలెక్షను కమిటీ అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. నేను మొదటి రేంకుతో పాటు అక్కడ విద్యార్ధులకి ఉన్న ఏకైక విద్యార్ధివేతనం (నెలకి 75 రూ.) కూడా సంపాయించాను. ఉద్యోగం వదిలేసినప్పుడు వాళ్ళిచ్చిన గ్రాట్యుయిటీ వంటి డబ్బులన్నీ పెట్టి ముందు ఒక పోర్టబుల్ టైప్ రైటర్ కొనుక్కున్నాను. దాంతోబాటే పిట్మన్ రాసిన టైపింగ్ నేర్చుకోడం ఎలా అనే పుస్తకం కూడా.

అక్కడ ఆరెస్ పృథి అనే ఆచార్యులుండేవారు. చాలా గొప్పగా బోధించేవారు. డ్రమటర్జీలో, స్క్రిప్ట్ రచనలో ఆయన తరగతులు చాలా ఉత్తేజకరంగా ఉండేవి. వారానికో స్క్రీన్ ప్లే రాయమనేవారాయన. నాకదివరకే నాటక రచనలో ఉన్న అనుభవంతో అది పెద్ద కష్టం కాలేదు. టైప్ రైటరు కూడా బాగా పనికొచ్చేది ఈ విషయంలో. ఆ తరవాత చిత్రలేఖ ఫిల్మ్ కోఆపరేటివ్ కి సంబంధించిన కార్యాలయం పనులన్నీ కూడా ఆ టైప్ రైటర్ మీదనే చేశాను. ఉత్తరోత్తరా దాని స్థానంలో ఎలక్ట్రానిక్ టైప్ రైటర్, ఇప్పుడెమో కంప్యూటర్. నాకు ఇంగ్లీషు, మలయాలం రెండు భాషల్లోనూ టైప్ చెయ్యడం వచు. అందుకని అటు ఆఫీసు పనికీ, ఇటు స్క్రిప్టులు రాసే  పనికీ రెండిటికీ పనికి వచ్చింది.

ప్ర: మీ బేచ్ లో ఇంకెవరన్నా మలయాలీ వారున్నారా?

అడూర్: నా తరగతైలోనే జాన్ శంకరమంగలం ఉండేవాడు. తరవాత, దేవదాస్, మరికొందరు సాంకేతిక విభాగాల్లో ఉండేవాళ్ళు. నాతోబాటుగా చేరిన వాళ్ళు కొందరు మాత్రమే చివరి దాకా ఉన్నారు. చాలా మంది ఏవేవో కారణాలవల్ల మధ్యలోనే కోర్సు వొదిలి వెళ్ళిపోయారు. కోర్సు పూర్తి చేసిన వారిలో కూడా బహు కొద్ది మంది మాత్రమే సినిమాలు తియ్యగలిగారు. ఒకతను కెరీర్ మొత్తం ముంబాయిలో మొదటి సహాయకుడిగా గడిపేశాడు. ఏమంటే, మంచి సంపాదన, రిస్కేమీ లేదు. మరి కొందరు ఒకట్రెండు సినిమాలు తీసి మానేశ్శారు. జాన్ శంకరమంగలం అక్కడే ఆచార్యునిగా చేరారు. చాలా ఏళ్ళ తరవాత ఆయన ఇన్స్టిట్యూట్ డైరెక్టరుగా ఉండగా నేను గవర్నింగ్ కౌన్సిలు అధ్యక్షునిగా ఉన్నాను కొన్నాళ్ళు.

అనేక ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్ విద్యార్ధులు సినిమాలు తియ్యడానికి ఉత్సుకతనే చూపించరు. ఏంటంటే, అక్కడ ఆయా గొప్ప సినిమాలన్నీ చూసి, మొదట్లో ఉన్న ఆత్మవిశ్వాసం కాస్తా కరిగి నీరవుతుంది, మనం సొంతంగా ఏమన్నా తియ్యగలమని. నేను కూడా ఏమన్నా చెప్పాలి, చెప్పగలను అనే విశ్వాసం ఉండాలి. అది లేకపోతే ఇక్కడ కష్టం. ఇంకో తమాషా ఏంటంటే, ఈ సినిమాల్ని చూడ్డానికి ఆసక్తి చూపించేది మనం సాధారణంగా మేధావులు, గొప్ప రచయితలు అనుకునే వ్యక్తులు కాదు. ఇంజనీరింగ్ విద్యార్ధులు, వైద్య విద్యార్ధులు, ఇతర విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్ధులు, సాధారణ బేంక్ ఉద్యోగులు, ఇలాంటి వారే ఈ క్లాసిక్ సినిమాలని ఉత్సాహంగా చూసేవాళ్ళు. మేధావుల మనుకునే వాళ్ళకి ఎందుకో సినిమా అంటే బాగా చిన్న చూపుండేది. నాకదొక కనువిప్పు.

ప్ర: పూణేలో జీవితం ఎలాగుండేది?

అడూర్: కష్టంగానే ఉండేది. చాలా పొదుపుగా బతకాల్సొచ్చేది. నాకొచ్చే వేతనం కాక ఇంటినించి మా అన్నయ్య డబ్బు పంపే వారు. ఇన్స్టిట్యూట్ లో గొప్ప గ్రంధాలయముండేది. క్లాసులు ముగిసినాక ఎక్కువ సమయం అక్కడ గడిపేవాణ్ణి. రెండో ఏడాది ఋత్విక్ ఘటక్ ఆచార్యులుగా వచ్చారు. ఆయన రాకతో పరిస్థితులు ఒక్కసారిగా మారిపోయాయి. ఐనా నేను టీచర్ల నెవర్నీ క్లాసులకి బయట కలిసేవాణ్ణి కాను. కొంచెం బిడియంగా ఉండి నలుగురితో కలవాలంటే జంకే వాణ్ణి. అంచేత హడావుడిగా స్నేహాలు చేసేసుకోడం నాకొచ్చేది కాదు.

మొదటి ఏడంతా, ఇన్స్టిట్యూట్ దగ్గర్లోనే ఒక ప్రభుత్వ విద్యార్ధి హాస్టల్లో ఉండేవాణ్ణి. గది అద్దె నెలకి 10 రూ. రెండో ఏడాదికి నికుంజం అనే పెద్ద బంగళా ఆవరణలో ఉన్న ఔట్‌హౌసులో కి మారాను. అక్కడ నాతో  బాటు ఒక మరాఠీ అబ్బాయి, విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్ధి ఉండేవాడు. మూడో ఏడు గురుకృపకి మారాను, అక్కడ దేవదాసు నా రూమ్మేట్.

ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్ లో చేరిన తరువాతనే నేను మామూలు కేమెరా అయినా పట్టుకోవడం. ప్రాక్టికల్సులో భాగంగా కేమెరా ఇచ్చి ఫొటోలు తియ్యమంటే ఏం తియ్యాలో పాలుపోలేదు నాకు. చాలా ఆలోచించి, తర్జన భర్జనలు చేసి మొత్తనికి ఏవో తీశాను. అంత కిందా మీదా పడినందుకు ఫలితాలు బాగా వచ్చాయి. టీచర్ వాటిల్ని చాలా మెచ్చుకున్నట్టు గుర్తు.

శనాదివారాల్లో నగరం నడిబొడ్డుకి వెళ్ళి అక్కడ పాత హిందీ, ఇంగ్లీషు సినిమాలు బాగా చూసేవాణ్ణి. ఉదయం పూట సగం రేటుకి చూపించేవారు. అట్లా పాత హిందీ, హాలీవుడ్ సినిమాలన్నీ చూడగలిగాను.

ప్ర: ఆ సమయంలో ఇంకేమన్నా ముఖ్యమైన ఘటనలు జరిగాయా?

అడూర్: నేను మొదటి సంవత్సరంలో ఉండగానే మా అమ్మగారు పోయారు. పూణే నించి ఆ రోజుల్లో మా యిల్లు చేరుకోవాలంటే రెండ్రోజులు పట్టేది. నాకు వార్త తెలిసి ఇల్లు చేరుకునేప్పటికి అంతా ఐపోయింది.

ప్ర: మీ చుట్టూ ఉన్న విద్యార్ధి బృందం ఎలాగుండేది?

అడూర్: చాలా మంది నగరాల్నించి వచ్చిన వాళ్ళు. నాలాంటి వాళ్ళం (పల్లెటూరి బైతులు) చాలా భయపడుతుండే వాళ్ళం. అప్పట్లో నాకు ఇంగ్లీషు ధారాళంగా మాట్లాడ్డం వచ్చేది కాదు. మలయాళీలందరికీ అప్పుడూ ఇప్పుడూ ఈ సమస్య కొంత ఉంది. ఇదీ ఒకందుకు మంచిదే ననిపిస్తుంది. బయటి భాష రాకపోవడంతో మనిషి తనలో తానే సమర్ధవంతంగా ఆలోచించి పని చేసుకునేట్టు చేస్తుంది. నీ దగ్గర ఉన్నదొకటీ, నువ్వు చూపించేది ఇంకోటీ .. రెంటికీ చుక్కెదురు. కళాకారుడైనవాడు ఎదగడానికి మాటల్ని (సంభాషణల్ని) మరీ ఆషామాషీగా చూడ్డం మంచిది కాదని నా అభిప్రాయం.

రెండో ఏడాదిలో ఉండగా, అక్కడ నటన క్లాసులో చేరేందుకు వచ్చిన ఇద్దరు విద్యార్ధులు, అస్రానీ, మణి కౌల్ అనేవాళ్ళు నాకిప్పటికీ గుర్తున్నారు. అస్రానీ నటనలో కొనసాగాడు గానీ కౌల్ మధ్యలో దర్శకత్వ శాఖకి మారిపోయాడు.

అదేంటో విచిత్రం మరి, ఇన్స్టిట్యూట్‌లో ఉండగా గొప్ప ప్రతిభ చూపించే విద్యార్ధులు, కోర్సు ముగించి బయటికొచ్చాక దానికి తగిన వ్జయాన్ని సొంతం చేసుకోలేక పోయారు చాలా మంది. తగినంత గట్టి ప్రయత్నం చెయ్యలేదేమోనని నా అనుమానం.

ప్ర: జాన్ అబ్రహాం తరవాతెప్పుడో చేరారు కదూ ఇన్స్టిట్యూట్‌లో?

అడూర్: అవును. ఆయన నాకంటే వయసులో పెద్దవారు కానీ ఇన్స్టిట్యూట్‌లో తరవాత్ చేరారు. పవిత్రన్ అక్కడికి దగ్గర్లోనే ఉన్న న్యాయకళాశాలలో చదివే వారు. మా ఇన్స్టిట్యూట్‌లో జరిగే సినిమా ప్రదర్శన లన్నిటికీ ఈయన తప్పక హాజరయ్యేవారు.

ప్ర: ఇతర టీచర్లెలా ఉండేవారు?

అడూర్: కొందరు టీచర్లు అద్భుతంగా చెప్పేవారు. ఘటక్ ఒకరు. సతీష్ బహాదుర్ అనే ఆయన ఇంకొకరు. ఈయన్ని “మరీ సెటాన్” గుర్తించి పైకి తెచ్చారు.

ప్ర: ఘటక్ ఉండడం ఉత్తేజకరంగా ఉండి ఉంటుంది.

అడూర్: ఘటక్ ఇన్స్టిట్యూట్‌కి సత్యజిత్ రేగారి సిఫార్సు ద్వారా వచ్చారని చాలా మందికి తెలీదు. ఆయన అప్పటికే బాగా ఇబ్బందుల్లో ఉన్నాడు. అప్పట్లో సమాచార ప్రసార విభాగపు మంత్రిగా ఉన్న ఇందిరాగాంధీకి రేగారే సిఫార్సు చేశారు, ఘటక్‌ని ఇన్స్టిట్యూట్‌కి ఆహ్వానించమని. అప్పటికే ఆయన తన గొప్ప చిత్రాలన్నీ తీసి ఉన్నారు. ఆయన జ్ఞానం అపారం. వేదాలు, సంస్కృత గ్రంధాలన్నీ ఆయనకి కరతలామలకంగా ఉండేవి. ఆయన లెక్చర్లెప్పుడూ, ముఖ్యంగా తన సినిమాల్ని విశ్లేషిస్తూ చెప్పిన పాఠాలు, చాలా గొప్పగా ఉండేవి. రే సినిమాల గురించి కూడా ఆయన చెప్పే లోతైన విషయాలు చాలా బాగుండేవి, వాటిని ఆయన చాలా అభిమానించేవారు, అధ్యయనం చేశారు. ఆయన జ్ఞానం ఇంత గొప్పదై ఉండగా, ఆయన తాగిన మత్తులో వాగిన మాటలు మాత్రమే బహుళ ప్రాచుర్యం పొందినై .. అది చాలా దారుణం.

ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన మలయాళీ దర్శకుడు ఆడూర్ గోపాల్ కృష్ణన్ తో ’సినిమా ఆఫ్ మలయాళం’ అనే వెబ్ సైట్లో ’డీప్ ఫోకస్’ పేరుతో సి.యస్.వెంకటేశ్వరన్ గారు నిర్వహించిన ముఖాముఖి ని తెలుగులోకి అనువదించి నవతరంగం పాఠకులకు అందచేయాలనే మా ప్రయత్నాన్ని అర్థం చేసుకుని అనుమతి ఇచ్చిన రాజగోపాల్ గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. ఈ ముఖాముఖి ద్వారా ఆడూర్ తన జీవితం-సినిమా గురించి ఎన్నో విలువైన విషయాలు తెలియచేశారు. పాతిక పేజీలు పైగా ఉన్న ఈ వ్యాసాన్ని అనువదించి మనందరికీ అందచేసిన కొత్తపాళి గారికి ధన్యవాదాలు

ప్ర: కళాశాలలో ఉండగా ఎటువంటి నాటికల్లో ఆసక్తి ఉండేది?

అడూర్: ఎక్కువ సాంఘికాలే. తొప్పిల్ భాసి, ఎస్సెల్ పూరం ప్రభ్రుతుల నాటికలు వేసేవాళ్ళం. అప్పట్లో చాలా బహుమతులు కూడా సంపాయించాను.

గాంధీగ్రాంలో చదువుతుండగా అనియార అని ఒక నాటిక చేశాను. అది ఆ రోజుల్లో నాటికల పోటీల్లో మొదటి బహుమతి గెల్చుకుంది. అదొక తమాషా ఇతివృత్తం. నాటిక వెయ్యడానికి సిద్ధపడుతున్న ఒక ఎమెచ్యూర్ ట్రూపు కథ .. నాటిక అంతా గ్రీన్ రూములో జరుగుతుంది. నాటికలో నాటిక స్టేజి వెనకాలెక్కడో, అదృశ్యంగా ఉంటుందన్న మాట. చివరికి ఆ ట్రూపు వాళ్ళు నాటిక వెయ్యకుండానే అంతా ముగిసిపోతుంది. ఆ తరవాత అదే విషయంతో చాలా నాటికలొచ్చాయి కానీ అప్పట్లో అది కొత్త కాన్సెప్టు.

ఆ రోజుల్లోనే కొన్ని పూర్తి నిడివి నాటకాలు రాశాను. రెండు అచ్చయినాయి కూడా .. నింతే రాజ్యం వరున్ను, వైకి వన్న వెలియెచం. ఒకటి నేను ఫిలిం ఇన్స్టిట్యూట్ లో చదువుతుండగా ప్రచురితమైంది. జి. శంకర పిళ్ళై దానికి ముందు మాట రాసారు. ఆ తరవాత అనిపించింది, వాటిని ప్రచురించకుండా ఉండాల్సింది అని. కానీ అప్పటి వయసులో సహజమైన కోరిక అది .. మన రచనల్ని ప్రచురించాలి, రచయితగా గుర్తింపు పొందాలి అని.

ఎప్పుడూ థియెటరే నా మొదటి ప్రేయసి. ఫిలిం ఇన్స్టిట్యూట్లో చేరక ముందు తిరువనంతపురంలో ఉండగా కూడా చాలా నాటకాలు ప్రదర్శించాను.

ప్ర: విద్యార్ధి రాజకీయాల్లో పాల్గొన్నారా?

అడూర్: ఆ రోజుల్లో కళాశాలల్లో అంత రాజకీయాలు లేవు.

ప్ర: మీరు కళాశాల విడిచే సమయానికి పరిస్థితులు ఎలా ఉండేవి?

అడూర్: చాలా ఆశ, ముందుచూపుతో నిండి ఉండేది. జాతీయ నిర్మాణం అని చెప్పి. ఎందుకో కచ్చితంగా చెప్పలేను. మొదణ్ణించీ నాకు గాంధీగారంటే ఒక ఆకర్షణ. ఆయన ప్రవచించి ఆచరించి చూపిన విలువల్ని చాలా ఆదరించాను. బహుశా పెద్దవాళ్ళ మాటలు వింటూ ఉండడం, వార్తాపత్రికలు చదువుతూండడం వల్ల వచ్చింది కావచ్చు. బోసు ఇంకొక హీరో మాకు. ఆయన్ని గురించి అన్నీ ఊహాగానాలు ఉండేవి .. బోసే కనక ఇప్పుడు ఉండి ఉంటే, పరిస్థితులు వేరేగా ఉండేవి .. ఇలా అనుకుంటూ. అప్పట్లో నెహ్రూ అంటే అంత గ్లామర్ ఉండేది కాదు. బహుశా ఆయన అధికారంలో ఉండడం వల్ల కావచ్చు.

ప్ర: కథాపురుషన్ సినిమాలో గాంధీ ప్రస్తావన తరచుగా వస్తూంటుంది. గాంధీ సిద్ధాంతాలు మీ కళాత్మక దృష్టిని ప్రభావితం చేశాయా? కొన్ని కొన్ని చోట్ల మీరు పనిగట్టుకుని ఒక నిరాడంబరతని బలవంతంగా తెచ్చిపెట్టుకున్నారేమో ననిపిస్తుంది .. మీరు సినిమా తీసే పద్ధతుల్లోనూ, దృశ్యరచనలో ఒక నిర్వేదం, ఎటువంటి ఆర్భాటాలు లేకపోవడం ..

అడూర్: ఇది బహుశా నా నాటకాల అనుభవం వల్ల కూడ కావచ్చు. నా సినిమటోగ్రాఫర్ మంకడ రవివర్మ గమనించినట్టు, సెట్ మీద అన్ని పన్లూ నేనే చేసెయ్యడానికి సిద్ధపడీ పోతుంటాను, మిగతా వాళ్ళని పురమాయించడం కంటే. ఇవ్వాళ్టికి కూడా, ఏ పని చెయ్యడానికైనా వెనుదియ్యను నేను. నిజానికి అలా పని చెయ్యడంలో ఆనందం నాకు. గాంధీగారి వల్లనేమో. ఏ పని చెయ్యడంలోనైనా ఒక గౌరవం ఉందని నేర్పింది ఆయనే. ఇంకో బలమైన అంశం ఆత్మగౌరవం. ఒక జాతిగా అది లేని వాళ్ళమయ్యాము మనం. మన భావావేశాల్లోనూ వ్యక్తిత్వాల్లోనూ పేదలుగా మిగిలాం. అవే మురిక్కాలవల్ని అవే కల్వర్టుల్ని రిపేర్లు చేసుకుంటూ కూచుంటాం తప్ప .. ఇది పేదరికానికి చిహ్నం అనిపిస్తుంది

ప్ర: ఆ రోజుల్లో నాటక రంగంలో తొప్పిల్ భాసి వంటి రచయితలు, KPAC వంటి ఉద్యమాలు చెలరేగుతున్న కాలమది. అలాంటి నేపథ్యంలో గాంధీ వల్ల ప్రభావితులయ్యారంటే ఆశ్చర్యంగా ఉంది.

అడూర్: తొప్పిల్ భాసి అప్పటికి తరవాతే పైకి వచ్చారు. ఆయనది మా పక్క ఊరే. ఆ రోజుల్లో ఉద్యమకారుడిగా ఆయనొక పెద్ద హీరో. ఐతే, నా కాలేజి రోజుల్లోనే ఆయన నాటకం మొదటి సారి చూడ్డం జరిగింది .. అది ముడియనయన పుత్రన్ (Prodigal son). సూరనాడు ఉద్యమం జరిగినప్పుడు ఆయన్ని అడూర్ పోలీస్ స్టేషన్లో నిర్బంధించి ఉంచినప్పుడు చూడ్డానికి వెళ్ళాను. ఒక్క ముండు (పంచె) మాత్రం కట్టుకుని, చాలా సీదా సాదాగా, అందర్లాగే ఉన్నాడు, ఏం ప్రత్యేకమైన మనిషనిపించలేదు. ఏదో చిన్న చిన్న నేరాలకి జైలుపాలయ్యే నేరస్తుళ్ళా అనిపించాడు. సమకాలీన రాజకీయగాథల నాయకుళ్ళాగైతే అనిపించలా. తరవాతెప్పుడో ఆయన్ని ముఖాముఖి కలిసినప్పుడు చెప్పాను ఈ విషయం.

ప్ర: కళాశాలలో చదువుతున్నప్పుడే శంకర పిళ్ళై పరిచయమయ్యారా?

అడూర్: నేను పండలం కాలేజిలో బి ఎస్సి చదువుతున్నా. ఇంతలో మదురై గాంధీగ్రాం రూరల్ ఇన్స్టిట్యూట్లో రూరల్ ఎడ్మినిస్ట్రేషన్ చదివేందుకు సీటొచ్చింది. అది మూడేళ్ళ కోర్సు. అప్పుడే శంకర పిళ్ళై అక్కడ అధ్యాపకుడిగా చేరారు. ఆయన ఉండటం నాకు గొప్ప ప్రేరణ. ఆయనకి థియెటరంటే అదొక పిచ్చ. ఆయన జీవితం, కళ పట్ల ఆయన వైఖరి .. మనందరికీ గొప్ప పాఠాలవి, చేసే ఏ పనైనా సగం సగం శ్రద్ధతో చెయ్యకూడదని.

ప్ర: ఆ కోర్సుకి ఎందుకు మారిపోయారు?

అడూర్: ఆ కోర్సు పూర్తవగానే బ్లాక్ డెవలప్మెంటు ఆఫీసరుగా ఉద్యోగం వస్తుందని ఒక ధీమా ఉండేది ఆ రోజుల్లో. ఆ ఆకర్షణని తోసిపుచ్చలేక పోయాను. అది 1957లో అనుకుంటా.

ప్ర: గాంధీగ్రాంలో ఉండగా కూడా నాటకాలు వేశారా?

అడూర్: కాదు గానీ బాగా చదివాను. అక్కడ మంచి గ్రంథాలయం ఉంది. జి. శంకర పిళ్ళైగారే గ్రంథాలయాధికారు. కొనాల్సిన పుస్తకాల ఎంపిక కూడా ఆయనే చేసే వారు. అప్పటిదాకా నా చదువు మలయాళానికే పరిమితమై ఉంది. అక్కడే నేను ఆంగ్ల నాటకాలూ, నాటక రంగాన్ని గురించి ఆంగ్ల పుస్తకాలు మొదటి సారి చదవగలిగాను. ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్ లో చేరే దాకా కూడా నేను విపరీతంగా నాటకాలు చదువుతుండేవాణ్ణి, అదికూడా చాలా పద్ధతిగా. ఆ రోజుల్లో నాటకరంగ పరిజ్ఞానంలో నన్ను మించిన వాళ్ళు లేరన్నట్టు ఫీలవుతుండేవాణ్ణి. అప్పట్లో నాటక రంగం గురించి అక్కడున్న పుస్తకాలు దాదాపు మొత్తం చదివేశాను.

ప్ర: నాటకాలు చూసేవారా?

అడూర్: అదీ లేదు. నాటకాలు చూసే అవకాశం తక్కువ. కాకపోతే శంకర పిళ్ళై గారి నాటకాల ప్రతులు కొన్ని చదివాను. నేను ఫిల్మ్ ఇన్స్టీట్యూట్ లో చేరాక కూడా కొన్నాళ్ళ పాటు నాటకాల మీద ఆసక్తి కొనసాగింది. అక్కడ మొదటి యేడంతా నాటకాలు చదువుతూనే ఉన్నా. వెయిటింగ్ ఫర్ గోడో (Waiting for Godot) ఆ రోజుల్లోనే వచ్చింది.

ప్ర: మీరు మదురైలో ఉండగా సినిమాలు ఎక్కువ చూసేవారా?

అడూర్: చూశాను, కానీ మరీ ఎక్కువ కాదు. ఆరోజుల్లో శివాజీ గణేశన్ సినిమాలు బాగా నచ్చేవి. ఆ రోజుల్లో విడుదలైన ఆయన సినిమాలన్నీ చూశాను. చాలామంది ఆయన్ని అభిమానించేవాళ్ళు. ఆ సమయంలోనే భీంసింగ్ తీసిన “ప” సినిమాలు (పాశమలర్, పావమన్నిప్పు ఇత్యాది) అన్నీ వరసగా విడుదలయ్యాయి.

ప్ర: గాంధీగ్రాం నించి ఉత్తీర్ణులైన తర్వాత?

అడూర్: అది పూర్తైన వెంటనే ఒక రెణ్ణెల్లపాటు భారత్ సేవక సమాజ్ ద్వారా ఒక మురికివాడ ఉద్ధరణ ప్రాజెక్టులో పని చేశాను. అటుపైన నేషనల్ శాంపిల్ సర్వే సంస్థలో పర్మనెంటు ఉద్యోగం వచ్చింది.

ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన మలయాళీ దర్శకుడు ఆడూర్ గోపాల్ కృష్ణన్ తో ’సినిమా ఆఫ్ మలయాళం’ అనే వెబ్ సైట్లో ’డీప్ ఫోకస్’ పేరుతో సి.యస్.వెంకటేశ్వరన్ గారు నిర్వహించిన ముఖాముఖి ని తెలుగులోకి అనువదించి నవతరంగం పాఠకులకు అందచేయాలనే మా ప్రయత్నాన్ని అర్థం చేసుకుని అనుమతి ఇచ్చిన రాజగోపాల్ గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. ఈ ముఖాముఖి ద్వారా ఆడూర్ తన జీవితం-సినిమా గురించి ఎన్నో విలువైన విషయాలు తెలియచేశారు. పాతిక పేజీలు పైగా ఉన్న ఈ వ్యాసాన్ని అనువదించి మనందరికీ అందచేసిన కొత్తపాళి గారికి ధన్యవాదాలు

యుద్ధం ఎప్పుడైనా కలవర పరిచే ఘట్టమే. కానీ ఒక సారి ముగిశాక, ఆ ఘటనని వెనుదిరిగి చూసుకున్నప్పుడు ఆ జ్ఞాపకానికి రకరకాల మనోభావాలతో రంగులద్దుకుంటారు మనుషులు. ఏదీ నిజం కాదు, ఏదీ సంపూర్ణం కాదు. కళ్ళ ముందు జరిగిన ఘాతుకాలు, తనకే అనుభవమైన ఘాతుకాలు .. మెదడు జ్ఞాపకాల వత్తిణ్ణి తట్టుకోలేక వాటి మీద పల్చటి వలిపెపు ముసుగు కప్పుతుంది. ఒక్కోసారి ఆ మసకదనం చాలక, గాఢాంధకారం కమంమేస్తుంది. జ్ఞాపకపు కళ్ళకి గంతలు కట్టేస్తుంది. మనిషి మెదడు బహు విచిత్రమైనది.

యుద్ధంలోని అమానుషత్వాన్ని ఆధునిక ప్రపంచ సాహిత్యం చాలా సార్లు చర్చకి పెట్టింది. Catch 22 వంటి గొప్ప నవలలు, ఇంకా కొన్ని వేల పాటలూ, పద్యాలూ వెలువడినాయి యుద్ధాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ, యుద్ధంలో జరిగే దారుణాల్ని పైకెత్తి చూపుతూ. యుద్ధాల నేపథ్యంతో సినిమాలు కూడా చాలానే వచ్చినా, అందులో కొన్ని యుద్ధ వ్యతిరేక సందేశంతో ఉన్నా, యుద్ధం నిజంగా ఎంత ఘోరమో, ఎంత అమానుషమో, యుద్ధం పేరిట ఎలాంటి ఘాతుకాలు జరుగుతాయో చూపించడానికి సాహిసించిన సినిమాలు చాలా తక్కువే. అలాంటి గొప్ప సాహసం చేసిన సినిమా వాల్ట్జ్ విత్ బషీర్.

ఒక రాత్రి దర్శకుడు ఆరి ఫోల్మన్ని అతని స్నేహితుడొకతను ఒక బార్లో కలిసి, తనకొచ్చే ఒక పీడకల గురించి చెప్తాడు. అతన్ని 26 కుక్కలు అతి క్రూరంగా తరుముతుంటాయి. ప్రతీ రాత్రీ అదే కల, ప్రతీ సారీ సరిగ్గా అన్నే కుక్కలు, అవే కుక్కలు. ఎందుకూ అని తవ్వుకుంటూ వెళితే ఎప్పుడో ఇరవయ్యేళ్ళ క్రితం 1982 లో మొదటి లెబనన్ యుద్ధంలో ఆ స్నేహితుడి అనుభవాలకీ ఈ పీడకలకీ సంబంధం ఉన్నదని తెలుస్తుంది. అదే యుద్ధంలో పాల్గొన్న ఆరికి మాత్రం తన అనుభవాలు ఏవీ గుర్తు లేవు. ఆ సమయాన్ని, ఆ యుద్ధాన్ని గుర్తు చేసుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పుడల్లా అతనికి తనూ ఇంకో ఇద్దరు తోటి సైనికులూ సముద్రం నీళ్ళలోనించి వొడ్డుకి నడుస్తున్న దృశ్యం ఒకటి మాత్రం కళ్ళ ముందు మెదుల్తూంటుంది. ఈ జ్ఞాపకపు వీచిక ఒకసారి మెదిలినాక, అతనికి అసహనం మొదలవుతుంది. తన మెదడు ప్రయత్న పూర్వకంగా మరుగు పరిచిన ఆ సమయాన్ని గురించి తాను తెలుసుకోవాలి. ఏం జరిగిందో తెలుసుకోవాలి. తనని తాను తెలుసుకోవాలి. ఈ సత్యాన్వేషణలో కలలకన్నా, పీడకలలకన్నా వింతైన, విచిత్రమైన, విభ్రాంతికరమైన సత్యాలు వెలుగులోకి వస్తాయి. స్థూలంగా ఇదీ కథ.

జాన్ర వర్గీకరణల దృష్ట్యా ఈ సినిమాని ఒక మూసలో వేసి తూచడం చాలా కష్టం. ఇదులో కల్పితమైన కథేమీ లేదు. ఆ దృష్టిలో చూస్తే ఇదొక డాక్యుమెంటరీ. అసలు ఆ రెణ్ణెల్ల కాలంలో ఏమి జరిగిందీ అని తనతో పాటు అదే దళంలో పని చేసిన అనేకుల్ని, పాత మిత్రుల్ని వెదికి పట్టుకుని వాళ్ళ జ్ఞాపకాలన్నిటినీ పోగు చేస్తాడు ఆరి. వారిలో ఒకతను ప్రఖ్యాతి చెందిన టీవీ రిపోర్టరు. ఇంకొకతను నెదర్లాండ్స్ లో ఫలాఫల్ హోటలు నడిపే గంజాయి లోలుడు. మరొకతను యుద్ధమంటే ధైర్య సాహసాలని భావించే కరాటే నిపుణుడు. ఇంకొకడు యుద్ధమంటే ఏది ఎందుకు జరుగుతోందో అర్ధం పర్ధం లేని పైత్యకారి తనమని భావించే లాయరు. అందరూ తమతమ అనుభవాల్ని తమ తమ గొంతుల్లో చెబుతారు. ఎవర్ని నమ్మాలి, ఎవర్ని నమ్మకూడదు?

ఏ వివాదానికైనా రెండు పక్షాలుంటాయి. కొన్ని కొన్నిటికైతే అనేక కోణాలుంటాయి. మనం, మన అమాయకత్వంలో సత్యం అంటే నిష్పక్షపాతమైన దృక్కోణం నించే వస్తుందని అనుకుంటాం. ఎవరన్నా ఏదన్నా వివాదాస్పదమైన విషయం గురించి మాట్లాడ్డానికి ప్రయత్నిస్తుంటే, నిష్పక్షపాతంగా మాట్లడరేం అని దబాయిస్తాం. కానీ మన దృష్టి ఎప్పుడూ పాక్షికమే. ఎవరి దృష్టి అయినా పాక్షికమే. అది గుర్తించుకున్నప్పుడే మనకి సత్యం కొంచెమైనా గోచరించే అవకాశం ఉంది. ఇలా రకరకాల వ్యక్తుల పాక్షిక కథనాలతో, పాక్షిక దృక్కోణాలతో యుద్ధం యొక్క నిజస్వరూపాన్ని ఆవిష్కరించాడు దర్శకుడు ఆరి. అది చూసి మనం తట్టుకోగలమా అన్నదే ప్రశ్న.

గొప్ప కళ పరమార్ధం మనకి స్పష్టంగా గోచరం కాని సత్యాన్ని ఆవిష్కరించడమే అనుకుంటే .. ఇది చాలా గొప్ప సినిమా. కానీ చాలా ఇబ్బంది పెట్టే సినిమా.

ఈ సినిమాని ఏనిమేషన్ గా ఎందుకు తీశాడు? దాన్ని గురించి ముచ్చటించుకోవాలంటే ఇంకో వ్యాసం అవసరమౌతుంది.

నవతరంగంలో ఈ సినిమా గురించి వచ్చిన వ్యాసాల లంకెలు

• వాల్ట్జ్ విత్ బషీర్-సమీక్ష
• Waltz with Bashir-వీడియోస్

• మొదటి భాగం,
• రెండవ భాగం,
• మూడవభాగం

ప్ర: బహుశా ఇది ప్రపంచ వ్యాప్తంగా జరుగుతున్న పరిణామం కావచ్చు. ఒక సాంస్కృతిక బీజం నించి పుట్టిన మర్రి చెట్టు బలంగా వేళ్ళూనుకుని మిగతా చిన్న చిన్న సంస్కృతిక మొక్కల్ని బతకనీయకుండా చేస్తున్నది.

అడూర్: అవును. ఇవ్వాళ్ళ మనం డబ్బు తెచ్చి పెట్టేవి మాత్రమే ముఖ్యమైనవని అనుకుంటూన్నాం. ఈ క్రమంలో మన ఉనికినే మనం మర్చిపోతున్నాం. అంతే కాకుండా .. ఈ చిన్న సంస్కృతులు తమని తాము తక్కువగా, కించపరుచుకుంటూ చూసుకునే పరిస్థితి తయారవుతున్నది.

వలసవాద పిచ్చి నించి పుట్టుకొచ్చిన జబ్బిది, ఈ ఇన్ఫీరియారిటీ కాంప్లెక్సు. మలయాళంలో కురోసావా గురించీ బెర్గ్‌మాన్ గురించీ బోలెడు పుస్తకాలూ వ్యాసాలు వెలువడ్డయి, మన (సత్యజిత్) రే గురించి ఆ మాత్రం కూడా లేదు. మన సొంత చిత్రాల్ని తక్కువ చేసి చూడనంత వరకూ ఇది పర్లేదు. కానీ వచ్చిన గొడవేంటంటే మన పిల్లలకి మన మాతృభాష నేర్పించడానిక్కూడా ప్రయత్నించం మనం. బాహ్య ప్రపంచంలోకి వెళ్ళడం, దాంతో లావాదేవీలు జరపడం వల్లకాదు ఈ సమస్య ఉత్పన్న మవుతున్నది, ఆ లావాదేవీల నించి మనం తప్పు పాఠాలు వంటబట్టించుకోడం వల్ల. ఈ (బాహ్యప్రపంచంతో) సంబంధం మనకి కొత్త స్వేఛ్ఛని ఇవ్వకపోగా ఇంకా గట్టిగా కట్టి పడేస్తోంది.

ప్ర: పాశ్చాత్యుల్ని అనుకరించి వాళ్ళ పద్ధతుల్లో వాళ్ళనే గెలవాలని చూడ్డమూ, లేదా మనమేదో చాలా ప్రత్యేకం అన్నట్టు అసలు వాళ్ళని పట్టించుకోకుండా విడిగా ఉండడానికి చూడ్డమూ .. రెండూ మంచివి కావు.

అడూర్: కాలం మార్పుతో సినిమా భాష, సినిమా నుడికారం కూడ మారుతూ వస్తున్నది. ఎప్పటికీ ఇదే పద్ధతి అని నిలకడగా ఉండిపోయే పరిస్థితి కాదు. అలాగని, కమర్షియల్ సినిమాలు తీసేవాళ్ళు అంటున్నట్టు “ప్రేక్షకుల అభిరుచే తిరుగులేనిది” అనేసుకుని దానికి తలవొగ్గాలనీ కాదు. వాళ్ళేదో చాలా ఫాస్ట్ స్పీడ్ ప్రపంచంలో ఉన్నట్టు మాట్లాడుతారు. ఎక్కడుందీ ఫాస్టు, స్పీడు? ఒక MTV తెర మీద, బొమ్మలు మహా వెగంగా మారిపోవడంలో, ఉంది ఫాస్టు, అంతే. ఇంకెక్కడ లేదు. అరగంటకోసారి కరంటు పోయే దేశంలో ఎక్కణ్ణించొస్తుంది స్పీడు? వీళ్ళు మాట్లాడే స్పీడు కల్పితం .. మన అభిమాన హీరోలూ విలన్లూ, వాళ్ళేసే వేషాలూ, వాళ్ళు చేసే పనుల్లాగానే ..

ప్ర: పోనీ ఇటువంటి ఊహా జనితమైన అతిశయోక్తులేనేమో మనక్కావల్సింది?

అడూర్: మీరు దాన్ని తీసుకొచ్చి ఇదే నిజం అన్నారంటే, జీవితాన్నే పట్టుకెళ్ళి తుంగలో తొక్కేసినట్టే. మన నిజ జీవితాల్ని ప్రతిబింబిస్తూ మనం నమ్మే విలువలకి అద్దం పడుతూ తీసే సినిమాని చూడ్డానికి ఎక్కువమంది రారు .. అది పెద్ద ఆశ్చర్య కారణం కూడా కాదు. మంచిచెడ్డల్ని బేరీజు వెయ్యగల ప్రేక్షకులే మంచి సినిమాల సృష్టికి కారకులవుతారు. ఉదాహరణకి మన సినిమా విమర్శకుల్ని తీసుకోండి. విమర్శకులు కూడా సినిమాని సీరియస్ గా తీసుకోరు.

ప్ర: మీరు 70లలో సినిమాల్లో ప్రవేశించినప్పుడు అలాంటి పరిస్థితి ఉండేదా?

అడూర్: లేదు .. అప్పుడూ లేదు, ఇప్పుడూ లేదు. అప్పట్లో మా ప్రయత్నం అల్లా ఒక మంచి టేస్టున్న ప్రేక్షక సమూహాన్ని తయారు చేసుకోవాలనే, మంచి సినిమాల్ని పట్టుకుని కాలేజీలకీ యూనివర్సిటీలకీ వెళ్ళాం. అలాంటి చోట్లనించే మార్పేదన్నా రావాలి. మన కాలేజి విద్యార్ధులు ఈ చెత్తనే మధురమని ఆస్వాదిస్తూ, మూగగా వినియోగదారులుగా మారిపోతుంటే చూస్తుంటే చాలా బాధగా ఉంటుంది. చెత్తని ఆస్వాదించి ఊరుకోరు, సీరియస్ సినిమాని, మంచి సినిమాని ఎద్దేవా చేస్తారు. దింట్లో మీడియా కూడా చాలా దారుణమైన పాత్ర వహించింది. అసలు మా సినిమాలకి ప్రత్యామ్నాయ సినిమా అని పేరు పెట్టడమే ఒక అవమానం. పోనీ అనుకుంటే, ఇదేదో చాలా బోరు కొట్టేది అన్నట్టు, “ఆర్టు సినిమా హంస నడక” ఇలాంటి పదబంధాల్తో చాలా దారుణమైన ముద్ర వేశారు.

ప్ర: మీ చిన్నప్పుడు సినిమాలంటే ఇష్టం ఉండేదా?

అడూర్: ఎక్కువ లేదు. చూడాలి అనుకునుంటే చూసే అవకాశాలు చాలానే ఉండేవి. మా మావయ్యకి అడూర్, ఏనాత్, పరక్కోడుల్లో సినిమాహాళ్ళుండేవి. కానీ అప్పట్లో ఈ సినిమా పిచ్చి లేదు. అసలు నేను సినిమాల్లో పని చెయ్యాలని కలలు కనలేదు. ఊహించలేదు. మొదణ్ణించీ నా ఆసక్తి నాటక ప్రదర్శన మీదనే.

ప్ర: మీరు కూడా నటించారా?

అడూర్: చేశాను. నా మొదటి వేషం ఎనిమిదేళ్ళ వయసులో .. ఒక బడి కార్యక్రమంలో .. మహారాజా చిత్తిర తిరునాళ్ వారి జన్మదిన వేడుకల సందర్భంగా .. మా అయ్యవారు ఒకాయన ఆ నాటిక రాశారు. నేను బుద్ధుడి పాత్ర వేశాను.

బడికి బయట మాకో స్నేహితుల గుంపుండేది. మేమే నాటికలు రాసి ప్రదర్శించే వాళ్ళం, ఇంటి పెద్దల ముందు. వాళ్ళు కూడా చాలా సీరియస్ గా వచ్చి మా నాటికలు చూసేవాళ్ళు. ఆ ఉమ్మడి కుటుంబం రోజుల్లో పిల్లలకి పెద్దవాళ్ళ దగ్గర్నించి అంత శ్రద్ధ దొరికేది కాదు. ఈ రోజుల్లో పెద్ద వాళ్ళ శ్రద్ధ మరీ ఎక్కువైపోయి గారాబంగా తయారవుతోంది.

బహుశా గాంధీగారికి ఋణపడి ఉన్నానేమో. ఆయనే ..అసలు ఏ పని చెయ్యడంలోనైనా ఒక గౌరవం .. ఒక డిగ్నిటీ ఉందని మనకి నచ్చ చెప్పాడు. ఆత్మగౌరవం ఇంకో కోణం. ఇది బొత్తిగా లేని వాళ్ళముగా తయారయ్యాం మనం. 50లలో జరిగిన జాతీయ పరిణామాల అనుభవం వల్లనేమో బహుశా మన ఆత్మ విశ్వాసాన్ని కోల్పోయింది .. ఆ సమయంలో ప్రపంచం నలుమూలలా బిచ్చమెత్తింది మన దేశం!

ప్ర: మీకు నాటకాల మీద ఆసక్తి ఎలా పుట్టింది?

అడూర్: చిన్నప్పణ్ణించీ సాహిత్యం అంటే అమితాసక్తి. ఆ రోజుల్లో మా వూరి చుట్టుపక్కల ఉన్న గ్రంథాలయాలన్నిటిలో నేను సభ్యుణ్ణి. అన్ని రకాల పుస్తకాలు చదివే వాణ్ణి. మాకు మేమే సొంతంగా ఒక లైబ్రరీ పెట్టుకున్నాము. ఒక ఆర్ట్సు క్లబ్బు కూడా.

ప్ర: బళ్ళో ఎలాంటి నాటికలు వేసేవారు?

అడూర్: చిన్నప్పుడు వేసినవన్నీ మేము చూసిన నాటకాల ప్రదర్శనల అనుకరణలే. ఒకే వయసు పిల్లకాయలం ముగ్గురం ఉండేవాళ్ళం. RNG కంపెనీ అని మా ట్రూపుకి పేరు. ఆర్ అంటె రవీంద్రన్, ఎన్ అంటే నారాయణన్, గీ అంటే నేను. మేము శనాది వారాల్లో జీడిమావిడి తోపుకి వెళ్ళి ఒక్కొక్కడూ ఒక్కో చెట్టక్కి కూర్చునే వాళ్ళం, ఒక పెన్సిలూ నోటుపుస్తకంతో. మధ్యాన్నం భోజనాల టైముకి దిగి వచ్చేవాళ్ళం మా మా రచనల్తో .. అది కథో, కవితో, నాటికో .. వాటిని మళ్ళీ
మాలో మేమే చర్చించుకునే వాళ్ళం.

ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన మలయాళీ దర్శకుడు ఆడూర్ గోపాల్ కృష్ణన్ తో ’సినిమా ఆఫ్ మలయాళం’ అనే వెబ్ సైట్లో ’డీప్ ఫోకస్’ పేరుతో సి.యస్.వెంకటేశ్వరన్ గారు నిర్వహించిన ముఖాముఖి ని తెలుగులోకి అనువదించి నవతరంగం పాఠకులకు అందచేయాలనే మా ప్రయత్నాన్ని అర్థం చేసుకుని అనుమతి ఇచ్చిన రాజగోపాల్ గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. ఈ ముఖాముఖి ద్వారా ఆడూర్ తన జీవితం-సినిమా గురించి ఎన్నో విలువైన విషయాలు తెలియచేశారు. పాతిక పేజీలు పైగా ఉన్న ఈ వ్యాసాన్ని అనువదించి మనందరికీ అందచేసిన కొత్తపాళి గారికి ధన్యవాదాలు

ప్ర: సమకాలీన భారతీయ కళ ఈ సంప్రదాయానికి దీటుగా ఎదిగిందా?

అడూర్: అసలు మనం మనదైన, మన స్వంతమైన ఒక సంప్రదాయం అనేదాన్ని ఎరిగి ఉన్నామా అనేది ఒక ప్రశ్న. వెనక్కి తిరిగి చూసుకున్నప్పుడు ఇటీవలి కాలాన్ని దాటి చూస్తున్నామా? అసలు మన చుట్టూనే రోజూ జరిగే సంఘటనలనే ఒక తదేక దృష్టితో పట్టించుకుంటున్నామా?

నా సినిమాల్లో కాకులు, కుక్కలు, బల్లులు ఇలాంటి వాటినన్నిటినీ అనేక రకాలుగా ఉపయోగించుకున్నాను. ఇవన్నీ ఎవరన్నా గమనించారో అర్ధం చేసుకున్నారో లేదో తెలీదు. కానీ నేను కథ చెప్పే పద్ధతిలో భాగం ఇది. ఉదాహరణకి, ముఖాముఖంలో ఒక సీనుంది. హెడ్ కానిస్టేబులు ఆ ఇంటివాళ్ళని టీ ఇవ్వమని అడిగే సాహసం చేస్తాడు. అతనక్కడ ఆహ్వానితుడు కాదు, వాంఛనీయుడు కాదు. దాంతో ఇంటో పాలు మిగల్లేదు, దూడ మొత్తం తాగేసింది అని సమాధానం వస్తుంది. అదే క్షణంలో నేపథ్యంలో పెరట్లోంచి దూడ అరుపు వినిపిస్తుంది. పల్లె జీవితం తెలిసిన వారికెవరికైనా .. అక్కడ దూడ కడుపు నిండలేదు. అది తల్లి పాలకోసం అరుస్తోంది. ఇంటాయన దూడ పాలు తాగేసిందని అబద్ధమాడుతున్నాడని ఇట్టే అర్ధమవ్వాలి.

ఉదాహరణకి కాకిని తీసుకోండి. మన జీవితమంతా ఈ పక్షితో ముడిపడుంది. కాకి కనిపించని ముఖ్య సంఘటన మానవ జీవితంలో లేదంటే అతిశయోక్తి కాదు. కాకి అరిస్తే చుట్టాలొస్తారని ఒక నమ్మకం. పుట్టుక, చావు, తద్దినం, నిశ్చితార్థం .. ఇలా మన జీవితంలో ప్రతీ సంఘటనా.

లేకపోతే కొబ్బరి చెట్టుని తీసుకోండి. ఇదీ మన జీవితాల్తో ఎంతో ముడిపడి ఉంది. దీనికి సంబంధించిన ప్రతీ విషయమూ ముఖ్యమే .. అది ఇంటికి ఎటువేపు ఉన్నదీ, దాని కైవారం, ఎత్తు, వాలు, దాని కాండానికున్న రింగులు. అలాగే ఇళ్ళల్లో ఉండే బల్లులు, వాటి గొద్దెల దగ్గర్నించీ, సిక్ సిక్ అని అవి చేసే తమాషా చప్పుడు, అవి ఎక్కణ్ణించి ఎక్కడ ఎలా పడతాయి అని .. వీటన్నిటికీ ఏకంగా ఒక శాస్త్రమే ఉంది. అలాగే ఆవులు, ఇంకా మిగిలిన పెరటి జంతువులు ఇవన్నీ మన జీవితాలతో అవినాభావంగా పెనవేసుకుపోయి ఉన్నయ్యి. అంచేత, సూచనాత్మకంగానూ ప్రతీకలుగానూ ఇవన్నీ మన భావాల్లో, ఆలోచనల్లో సహజంగా ఇమిడిపోయాయి. అలాగే సినిమాల్లోనూ.

గుడ్లగూబ కేక రోజులో ఒకానొక సమయంలోనే వినిపిస్తుంది. అలాగే ఒక సందర్భంలోని మూడ్ ని, అది మృదువా మొరటా అనే టెక్స్చరుని ఇలా కొన్ని జంతువులు పక్షుల కూతలతో సూచించొచ్చు. ఈ విషయంలో కాకి నిజంగా చిత్రమైన పక్షి. మిగతా పిట్టల్లాగా శ్రావ్యంగా కూయాలని ప్రయత్నించే కాకులున్నాయి తెలుసా. నేను విన్నాను వాటి కూతల్ని. విని జాలి పడ్డాననే ఒప్పుకోవాలి. వినగా వినగా వాటి అరుపు కూతలాగా తియ్యగా ఉందని కూడా ఒప్పుకోవాలి. ఒకసారి ఒక పంజరంలో ఉన్న మైనాపిట్ట తనలాగా పాడ్డానికి ప్రయత్నిస్తున్న కాకిని అనుకరిస్తూ మహా వ్యంగ్యంగా కుయ్యడం విన్నాన్నేను.

అవలా ఉండగా వాన, ఎండ లాంటి ప్రకృతి విషయాలున్నాయి. నా సినిమాలన్నిటిలోనూ ఎకడో ఓ చోట వాన పడుతుంది. అసలు వాన లేకుండా సినిమా అసంపూర్ణం అని నా ఉద్దేశం. ఏదన్నా మూడ్ సృష్టించేందుకు, లేదా ఏదో సూచించేందుకో. ఈ ప్రకృతి పరిణామాలు మనలో సహజంగా రేపే ప్రకంపనల్ని తిరిగి ప్రతిబింబించే ప్రయత్నమే ఇదంతా.

ప్ర: జాగా .. స్థలం ని ఎలా ఉపయోగిస్తారు?

అడూర్: ఒక షాట్ లో జాగా ఎలా చూపిస్తున్నాం .. మొత్తమ్మీద సినిమాలో ఎలా చూపిస్తున్నాం .. ఇవి రెండూ కూడా మన గృహనిర్మాణ పద్ధతి మీద ఆధారపడి జరగాలి. ఒక షాట్ ని కంపోజ్ చెయ్యడం అంటే అది ఆషామాషీ నిర్ణయం కాదు. అది ఆ జాగాలో నివసించే వారి జీవనానికి బలంగా ముడిపడి ఉంటుంది. మన కమర్షియల్ సినిమాల్లో సాధారణంగా చూస్తుంటాం .. పరమ విరోధులైన పాత్రలు ఇద్దరు బాగా దగ్గరగా ఉన్నట్టు చూపించడం .. ఎందుకంటే ఇద్దర్నీ ఒకే ఫ్రేం లో కవర్ చెయ్యాలని. ఇది ఒక జాగాకి ఇవ్వాల్సిన గౌరవం ఇవ్వకపోవడం, దానిలో అంతర్గతంగా ఉన్న సదుపాయాన్ని ఉపయోగించుకోక పోవడం. అంత విరోధులైన వారు ఎప్పుడూ ఒకరికొకరు అంత దగ్గరగా రారు. అట్లాగే ఒక జాగాలోని ఎత్తుపల్లాల్ని ఉపయోగించుకోవడం. విషయమేంటంటే అక్కడ దృశ్యంలో ఉన్నదాన్ని, ఆ భావాన్ని నీ ప్రేక్షకుడి అనుభవంలోకి తీసుకురావాలి. ఏం చూశావు, విన్నావు అని కాదు, నీకు ఎట్లా, దేని ద్వారా చూపబడినాయి, వినపించ బడినాయి అనేది ముఖ్యం. ఇటువంటి దృశ్యాలు శబ్దాల కలయిక ద్వారా కల్పించబడే భావ స్పందన ఆ అంశాలన్నీ విడివిడిగా కలిగించే దానికంటే చాలా హెచ్చుగా ఉంటుంది. కానీ, చాలా దురదృష్ట మేమంటే మన సినిమాల పట్ల ఆశలు చాలా నేలబారుగా ఉంటున్నాయి, చాలా పరిణతి చెందిన ప్రేక్షకులకి కూడా. ఇదెందుకంటే, వాళ్ళు అస్తమానూ తెరమీద సారం లేని పిప్పిని చూడ్డానికి అలవాటు పడిపోతున్నారు.

ప్ర: హాలీవుడ్, పాశ్చాత్య పద్ధతికి భిన్నంగా కథ చెప్పాలి అని మీరెప్పుడన్నా ప్రయత్న పూర్వకంగా బుద్ధెరిగి అదొక సవాలుగా అనుకున్నారా? కొడియెట్టంలో గాలిపటాల సీక్వెన్సు, చాలాసేపు నడుస్తుంది, దాని వెనకాతలే గీటుగీసినట్టు విభజన రేఖ ఏదీ లేకపోయినా. అందులో ఏదో సహజమైన మలయాలీతనం ఉన్నట్టు కూడ అనిపిస్తుంది.

అడూర్: అదొక సంపూర్ణమైన స్వేఛ్ఛ, హద్దులు, ఎల్లలు లేకుండా .. ఒక అనంతమైన తీరికని అభివ్యక్తించడం. అలాగే చుక్కాని లేని నావలాంటి శంకరన్ కుట్టి జీవితానికి సూచన కూడాను. ఆ సినిమా కొన్ని సంఘటనల సముదాయంలాగా ఉంటుంది. ఆ కథని ఇంకోలా చెప్పలేం. చెబితే అసహజంగా, బయట్నించి ఎవరో నిర్దేశించినట్టుగా ఉంటుంది గాని సహజంగా ఉండదు. చూడ్డానికి ఏమీ పెద్ద డ్రామా ఉన్నట్టుండదు, ఏమీ అంతర్యుద్ధాలు ఉండవు. కథా గమనం కూడ తాపీగా ఉంటుంది. నేఫథ్య సంగీతం కూడా వాడలేదు. చాలా మంది ప్రేక్షకులు ఆ సంగతి గమనించను కూడా లేదు. దృశ్యానికి తగినట్టు, కేరళ జీవితంలో సాధారణంగా ఎదురయ్యే పక్షులు జంతువులు .. కాకి, గుడ్లగూబ, ఆవు, కుక్క, ఏనుగు, వీటి అరుపులు చప్పుళ్ళు మాత్రమే ఉపయోగించాను.

మీరన్న సాంస్కృతిక ప్రత్యేకతల ప్రశ్నకి తిరిగి వస్తే, ఒకే శబ్దం వేర్వేరు సంస్కృతుల వారికి వేర్వేరుగా అర్ధమవ్వచ్చు. అంచేత ఒక సినిమాలో ఇటువంటి పద్ధతుల ద్వారా ఏమేమి సూచించ బడుతున్నాయో పూర్తిగా సరిగ్గా అర్ధం చేసుకోవాలంటే కొంత ఆ జీవితాన్ని జీవించిన అనుభవం అవసరం.

మనం జపనీయులతో కొంత చేరువైన సంస్కృతిని కలిగుండటం వల్ల జపనీస్ సినిమాల్ని బానే అర్ధం చేసుకోగలం. అలాగే హాలీవుడ్ సినిమాలు కూడా మనకి బానే అర్ధమవుతాయి ఎందుకంటే ఈ బ్రిటీష్ సామ్రాజ్య పాలన, ఈ పాశ్చాత్య నాగరిక విద్య, ఇక్కడ క్రిస్టియను మతవ్యాప్తి, పాశ్చాత్య పరిశ్రమల వ్యాప్తి మనల్ని దానికి తయారు చేశాయి. కానీ, నిజాయితీగా చూస్తే, పాశ్చాత్య దేశాల్లో విమర్శకులము అని చెప్పుకునే వారు కూడా మన సినిమాల్ని అర్ధం చేసుకోడానికి తమని తాము ఏ మాత్రం కష్టపెట్టుకున్నట్టు కనబడదు. పిసరంత ప్రయత్నం కూడ వాళ్ళు చెయ్యలేదు. వాళ్ళ దృష్టిలో మన సినిమాలు మూడో ప్రపంచం నించి వచ్చిన సినిమాలు .. అంతే. భారద్దేశానికి కనీసం ఒక్కసారైనా వచ్చి వెళ్ళిన విమర్శకులకీ, అసలు అలాంటి అనుభవమే లేని వారికీ, వాళ్ళు మన సినిమాల్ని ఎలా చూశ్తారనేదాంట్లో చాలా తేడా ఉంటుంది.

ఏట్లాగొట్లా అత్యాధునికమైనవన్నీ, పాశ్చాత్యమైనవన్నీ మనమూ పొందెయ్యాలనే మన తాపత్రయంలో, మన కళల్ని సమదృష్టితో చూసే ఆడియెన్సుని మనం కోల్పోయాం. పాతరోజుల్లో కథకళీ కూడియాట్టం ఎందుకు వర్ధిల్లాయంటే వాటీలోని సొగసుల్ని గుర్తించి అనుభవించి ప్రశంసించే రసికులు ఎల్లవేళలా ఉన్నారు వాటికి. కొంచెమైనా అర్ధవంతంగా ఉండే మన సినిమాలకి ఎప్పుడైతే అలాంటి రసికులైన ఆడియెన్సు లేకుండా పోతారో, అది నిజంగా ఆందోళన పడాల్సిన సందర్భం.

ప్ర: మీరు సినిమా తీసే పద్ధతి మీద కథకళి ప్రభావం ఉండనిపిస్తుంది .. దాని మూలాంశాలు, ఒక రంగ దృశ్య రచన (mise-en-scene), స్టేజిమీద పాత్రలు స్పష్టమైన విభజనతో గుర్తించబడుతూనే, అందులోనే తాత్కాలిక సృజనకి అవకాశం ఇవ్వడం. అంటే, ఒకే సారి వంగగలిగేలా ఉండటమూ దృఢంగా ఉండటమూ కనిపిస్తాయి. ఈ లక్షణం మీ సినిమాలకి కూడా వర్తిస్తుంది .. పాత్రల పరిచయంలో, దృశ్యాల అమరికలో.

అడూర్: కావచ్చు. ఒక డొంక తిరుగుడు పద్దహ్తిలో అలాంటి ప్రభావం ఏవన్నా ఉందేమో.

ప్ర: ఉదాహరణకి ఒక పచ్చ పాత్ర (సాత్త్విక గుణాలతో ఉదాత్తమైన పాత్ర) రంగప్రవేశం చెయ్యగానే అదెటువంటి పాత్రో స్పష్టంగా నిర్వచింపబదే ఉంటుంది. కానీ ప్రదర్శనలో కథా సందర్భాన్ని బట్టి ముఖ భంగిమలు మారుతుంటాయి. దాంతో తాత్కాలికంగా సందర్భోచితంగా నటించే అవకాశాలు అనంతంగా ఉంటాయి. ఇదేమాదిరి స్పష్టత మీ సినిమాల్లోనూ ఉన్నది అంటున్నాను.

అడూర్: కావచ్చు. అసలు పాత్ర అంటే ఏంటి? ఒక పాత్ర ఈ మూడింటి వల్ల నిర్వచించ బడుతుంది .. క్రియ, ప్రతిక్రియ, ఇతర పాత్రలతో సహకారం (action, reaction and interaction). దీన్ని ఇంకో విధంగా ఆవిష్కరించే పద్ధతే లేదేమో. మనుషులు ఉండే పరిస్థితులన్నీ నాటకీయమైనవే. ఆ పరిస్థితిని అనుభవిస్తున్న మనిషి ఒక చెక్కపడి మనిషైతే, ఏమాత్రం మానసిక మార్పుకి లొంగని వాడైతే, ఇక ఆ కథలో ఆసక్తి కరమైన మార్పులు మలుపులు ఏమి జరిగేటట్టు? పాత్రకి గతంలో జరిగిన అనుభవాలు, ప్రస్తుతంలో జరుగుతున్న అనుభవాలతో కలిసి జీవితంలో ఆ పాత్ర స్థానాన్ని నిర్దేశిస్తాయి. ఈ విషయాలు ఎప్పుడూ ముందే తయారైపోయిన చట్రంలో ఇమడవు.

సాంప్రదాయకమైన కథకళి లాంటి ప్రదర్శనల్లో నిజంగా ఆసక్తి కరమైన పాత్రలెప్పుడూ, రావణ, బలి లాంటి ప్రతినాయక పాత్రలే. రాముడి లాంటి సాత్త్విక పాత్రలు కాదు. సాత్త్విక పాత్రల్లో డ్రామా లేదు. వాటిలోపల అంతర్మథనం లేదు, అంచేత నటనలో కూడా అవి అలా నిశ్చలంగా ఉండిపోతాయి. అలాగే స్టేజిమీద నిజంగా మెరిసేవి కూడా అలాంటి (ప్రతినాయక) పాత్రలే. ఎప్పుడైనా (సాత్త్వికమైన) పచ్చ పాత్ర కంటే, ఎర్రగా ఉండే కత్తి (రావణుడి లాంటి) పాత్రే స్టేజిమీద ఉజ్జ్వలంగా మెరుస్తుంది. కానీ దీన్ని పూర్వపక్షం చేస్తూ, పచ్చపాత్రల్ని పోషించే నటులే ఎప్పుడూ గొప్ప స్టార్లుగా ఎదిగేది. కథకళిలో రాక్షసులు ఇత్యాది దుష్టపాత్రలు స్టేజిమీద అద్భుతంగా కళ్ళు మిరుమిట్లు గొలిపేట్టుగా ఉన్నా, ఒక రామన్‌కుట్టినాయర్ (దుష్ట పాత్రధారి) కంటే ప్రజలు ఒక గోపి (సాత్త్విక పాత్రధారి) నే బాగా ఇష్టపదతారు.

జపనీసు కబుకి లాంటి ప్రదర్శన కాదు కథకళి, అంత జగజ్జేయమానంగా ప్రదర్శన ఇచ్చేందుకు. కథకళికి అవసరమైన సెట్లు కానీ ఇతర సరంజామా కానీ చాలా తక్కువ. ఎక్కడపడితే అక్కడే, అతి తక్కువ తయారీతో, వెయ్యొచ్చు.

ఈ మధ్యన యునెస్కో (UNESCO) వారి కోసం కూడియాట్టం మీద ఒక డాక్యుమెంటరీ తీశాను. ఇది ప్రపంచంలోనే అతి పురాతనమైన ప్రదర్శన కళల్లో ఒకటి. మరుగున పడుతున్న ఒక ప్రాచీన కళని డాక్యుమెంట్ చేసుకునే ప్రయత్నం ఇది. నేను తియ్యడం ఒక పది గంటల నిడివి ఉన్నది తీశాను కానీ అది చివరికి మూడా గంటలకి కుదించబడింది. దాంట్లోనించి వాళ్ళు 15 నిమిషాల నిడివితో కావాలన్నారు. నేను కుదరదు అన్నాను. దాన్ని ఇంకా కుదించడం సాధ్యం కాదు అనేశాను. సాధ్యమా అసాధ్యమా అన్నది కాదు పాయింటు. ఇంకా కుదిస్తే ఆ కళకి అన్యాయం చేసిన వాళ్ళమవుతాం. మీకు 15 నిమిషాలే కావాలి అంటే ఆ మూడు గంటల్లోనించీ ఏ పదిహేను నిమిషాలైనా చూపించండి. ఒక్క అంకాన్ని ప్రదర్శించడానికి కొన్ని వారాలు తీసుకునే ప్రక్రియ ఇది .. అట్లాంటి దానికి .. అదే సరిపోతుంది.

ప్ర: ఇలా తాత్కాలిక నటనా వైదుష్యానికి పెద్దపీట వేసి, స్థలకాలాల్ని ఒక స్థిరమైన చట్రంగా కాక ఒక అస్థిరతతో ఉపయోగించే కూడియాట్టం, కథకళి లాంటీ కళల్లోనించి మలయాలం సినిమా తనదైన సినీ జాతీయాల్ని, భాషనీ తయారు చేసుకుందా?

అడూర్: నేను నా సినిమాల్ని ఆ దృష్టితో విశ్లేషించలేదు. కానీ అటువంటి ఆలోచనాధార ఒకటి అంతస్స్రవంతిలా నా సినిమాల కింద ప్రవహిస్తూనే ఉన్నదనుకుంటాను.

కథకళి నన్ను పూర్తిగా పొదువుకుంటుంది. కథకళి ప్రదర్శన చూస్తుండగా ఇంకేదీ గుర్తుకి రాదు నాకు, బయటి ప్రపంచం, నా సొంత గొడవలూ ఏదీ. ఆ ప్రదర్శనలో ప్రస్తుతానికి సంబంధించినదేదీ ఉండదు. ఎక్కడా వాస్తవికంగా కనబడే ప్రయత్నమూ ఉండదు. ఆ మద్దెల దరువులు, ఆ వాతావరణం మొత్తం ప్రేక్షకుల్ని వేరే ఏదో లోకానికి తీసుకెళ్ళిపోతాయి. అదెప్పుడూ నా సృజనకి ఆదిబిందువుగా, చైతన్య పరిచేదిగా ఉపయోగపడుతూనే ఉంది. ప్రదర్శన జరిగిన ప్రతి సారీ .. ఆ పాత పాత్రలే .. ప్రతిసారీ సరికొత్తగా రూపు దిద్దుకుంటూన్నాయి. ఇవ్వాళ్ళ ఒక గోపీ నలమహారాజెలా ఉంటాడో రూపిస్తున్నాడు. అంతకు ముందు క్రిష్ణన్ నాయర్. రేపింకొకరు. ఇలా మారుతూ ఉంటుంది. వృద్ధి చెందుతూంటుంది.

ప్ర: అన్ని ప్రదర్శనలకీ ప్రాతినిధ్యం వహించే ప్రదర్శన ఎప్పటికీ ఉండదు, రికార్డు చేసుకోడమనేది అర్థరహితంగా.

అడూర్: నిజం. అదే ఆ కళయొక్క గొప్పతనం. ఒకసారి రికార్డు చేసామంటే అటుపైన ఇహ అదే ప్రమాణం అనుకుంటారు జనాలు. మన సంప్రదాయంలో ఉన్న గొప్పతనమే అది .. ఏ ప్రదర్శన కూడ ఇది రికార్డు చేసి దాచుకోవాలి అనే దృష్టితో జరగదు. ఆవేళటి ప్రదర్శన ఆ సాయంత్రానికే. మరుసటి రోజుకి మళ్ళీ సృష్టించబడుతుంది.

ఒకసారి పడయని చూడ్డానికి కదమ్మనిట్ట అనే చోటికి వెళ్ళాను. సాయంత్రం చీకటి పడుతూ ఉండగా వాళ్ళంతా ఆ ముఖపత్రాలు, వేషాలు, ఆ అద్భుతమైన శిరస్త్రాణాల తయారీలో మునిగి ఉన్నారు. అవన్నీ కూడా అప్పుడే కోసి తెచ్చిన పోక దొప్పల మీదనో లేత కొబ్బరాకులతో అల్లిన తడికల మీదనో చేస్తున్నారు, ఆ ప్రదర్శన అంతటికీ ఒక స్థానిక జాతీయతనాపాదిస్తూ. అవి ఆ రాత్రి నూనె కాగడాల వెలుతురులో ఒక ప్రత్యేక రూపాన్ని సంతరించుకున్నాయి. ఆ రాత్రి ప్రదర్శన ముగిశాక ఆ శిరస్త్రాణాలూ, ఇంకా ఆ వడలిపోయే అలంకారాలన్నీ అలాగే పారేసి వెళ్ళిపోయారు. నేణు మనసూరుకోక కొన్ని ముఖపత్రాల్ని నాతో తెచ్చుకున్నా. కానీ ఏం లాభం, రెండ్రోజుల తరవాత అవి వడలి పోయి పాడైపోయాయి. పడయని కళాకారుడు దాచి ఉంచుకోడానికి ఏమీ తయారు చెయ్యనక్కర్లేదు. ఎప్పుడు అవసరమైతే అప్పుడు, అక్కడికక్కడే కొత్తగా తాజాగా తయారు చేసుకోగలననే ధీమా అతనిది. ఆ కాన్సెప్టు చాలా గొప్పది. మన కలమెళుత్తు తీసుకోండి.  పంచ రంగులతో నిండి అద్భుతమైన సంక్లిష్టమైన రూపాన్ని దిద్దుతారు. ఆ పూజ సంస్కారం ముగియగానే దాన్ని చెరిపేస్తారు. దాచి ఉంచుకోవాలి అనేది పూర్తిగా పాశ్చాత్య ఆలోచన. దేన్నైనా దాని సహజమైన వాతావరణంలోంచి తుంచి, ఎక్కడికో తీసుకెళ్ళి భద్రపరచడం. మన పద్ధతేమో .. అంతా ఒక సజీవ స్రవంతిలో భాగం. కేరళలో మన వాతావరణం కూడా ఏదీ దాచి ఉంచడానికి పనికొచ్చేది కాదు. ఈ కుండపోత వర్షాలు, ఈ చిత్తడి వేసవి ఎండలూ దేన్నీ మిగలనివ్వవు. అన్నిటినీ నాశనం చేసేస్తుంటాయి. మళ్ళీ అవే తిరిగి పుట్టిస్తూ కూడా ఉంటాయి. వేసవి ఎండకి అంతా ఎండి పోతుంది. మళ్ళీ తొలకరికి అంతటా తిరిగి ప్రానం పోసుకుంటుంది.