Menu

మిస్ కాకూడని మిస్సమ్మ ( ఒక సమగ్ర విశ్లేషణ )

“Story structure” is one of screenwriting’s most enduring cliches, and not without reason. Many of the most successful writers say that the story structure is the single most important function of the writing process, one that will ultimately determine the success or failure of the script and of the film itself.

Linda Seger & Edward Jay Whetmore ( From Script to Screen )

కొన్ని కథలు విన్నా, చదివినా ఎల్ల కాలమూ గుర్తుండిపోతాయి. అలాగే కొన్ని సినిమాలూ అంతే. మరి కొన్ని సినిమాలు కాలానికి అతీతంగా అందరికీ నచ్చుతాయి. అంటే ఏభై ఏళ్ళ క్రితం తీసిన సినిమా ప్రస్తుతం చూసినా మళ్ళీ ఆకట్టుకుంటుంది. విసుగు పుట్టించదు. కుర్చీకి కట్టి పడేస్తుంది. చూసిన చిత్రమైనా చివరవరకూ చూసేలా చేస్తుంది. హాలునుండి బయటకొచ్చినా మనల్ని వెంటాడుతుంది. రెండుమూడు రోజులు మనతో ఉండిపోతుంది. కొంతకాలం తరువాత మళ్ళా చూసినా అదే అనుభూతి కలుగుతుంది. అటువంటి చిత్రాల్నే సినీ భాషలో క్లాసిక్స్ లేదా ఆణిముత్యాలంటారు. దీర్ఘాయువు ( లాంజివిటీ ) ఈ ఆణిముత్యాల ముఖ్య లక్షణం. మనుషులకెలా ఆయుష్షుంటుందో ప్రతీ కళారూపానికీ ఓ జీవిత కాలం ఉంటుంది. మనిషి ఎక్కువ కాలం జీవించాలంటే ఆరోగ్య సూత్రాలు పాటించాలి. అలాగే ఓ కళారూపం ఎక్కువకాలం బ్రతకాలంటే ఆ కళకి సంబంధించిన కొన్ని ప్రాధమిక సూత్రాలు పాటించి తీరాలి. అప్పుడే అది కలకాలం నిలుస్తుంది. ఈ సూత్రం సినిమాలకీ వర్తిస్తుంది. ఏ సినిమాకయిన కథ, కథావస్తువూ, కథనం, దృశ్య నిర్మాణం, నటన, ఫొటోగ్రఫీ, దర్శకత్వం ఇవి ప్రాథమిక అంగాలు. అవికాక సంగీతం, ఆహార్యం వగైరాలు కూడా సినిమాలో ముఖ్యమైన అంగాలుగానే పరిగణించచ్చు. ఇవన్నీ ఒకదానికొకటి లేసుల్లా ముడిపడి ఉన్నాయి. మధ్యలో ఎక్కడ అల్లిక తప్పినా రూపం చెడిపోతుంది. ఈ ప్రాథమిక అంగాలకీ కొన్ని మౌలిక సూత్రాలున్నాయి. ఈ అల్లిక నిర్మాణంలో అవి సరైన విధంగా పాటిస్తేనే ఆ రూపానికొక జీవం వస్తుంది. ఆణిముత్యాలని చెప్పబడే చాలా సినిమాల్లో ఈ ప్రాథమిక సూత్రాలు తగినంత పాళ్ళల్లో ఖచ్చితంగా పాటించబడతాయి. సాధారణ ప్రేక్షకుడు ఇవన్నీ పైకి గుర్తించలేకపోయినా, అంతర్గతంగా ఈ సూత్రాలే ఆకట్టుకునేలా చేస్తాయి. అంతే కాదు సాధారణ ప్రేక్షకుడు చాలా తెలివైన వాడు. కావల్సినవి గుర్తించ లేకపోయినా, అక్కర్లేని చెత్తని మాత్రం సున్నితంగా తిరస్కరించగలడు. వంటకం చేసే విధానమూ, వాడిన పదార్థాలూ తెలియకపోయినా, రుచి లేని వాటిని ముట్టుకోడు. ఈ సూత్రం ప్రతీ కళకీ, ముఖ్యంగా సినిమాలకీ, వర్తిస్తుంది.

ఓ ఆణిముత్యం అనబడే సినిమానొకటి తీసుకొని, అందులో ఈ ప్రాథమిక సూత్రాలు ఎలా పాటించారూ, ఏ ఏ పాళ్ళల్లో ఎంతవరకూ అమలు చేసారూ, ఇవన్నీ ముక్కలు ముక్కలుగా చేధించి పరిశీలించడమే ఈ వ్యాసముఖ్యోద్దేశం. ఇది సమీక్ష కాదు. మెచ్చుకోలు అంతకంటే కాదు. కేవలం చిన్న పరిశీలన మాత్రమే!

ఏదైనా ఒక చెత్త సినిమాని సమీక్షించడమంటే చాలా సులభమైన పని. ఫలానా సినిమా ఎందుకు విజయవంతం కాలేదో రాయచ్చు. తప్పుల తడకలు అతి సునాయాసంగా బయటకు తీసేయచ్చు. కానీ ఒక సినిమా మంచి సినిమా అని రాయాలంటే కాస్త కష్టమైన పనే! ఆ సినిమా గురించి పూర్తి అవగాహనతో రాయాలంటే అన్ని కోణాల్లోంచి చూడాలి. ఎందుకు ఆ సినిమా గొప్పదో స్పష్టంగా చెప్పగలగాలి. అప్పుడే ఆ సమీక్ష లేదా విమర్శ పాఠకుల్నైనా, ప్రేక్షకుల్నైనా హత్తుకోవడమనేది జరుగుతుంది. నటన, సంగీతం, కథ అన్నీ అద్భుతం అని రాసేయచ్చు. దర్శకత్వం బావుందని పొగడచ్చు. కథనం గొప్పగా ఉందని చెప్పచ్చు. కానీ ఇవొక్కటే కాదు మంచి సినిమాకి కావల్సిన లక్షణాలు. ఏ ఏ విషయాల్లో ఆయా విభాగాల ప్రాధమిక సూత్రాలను పాటిస్తూ, ఏ రకంగా జన రంజకంగా మలచబడ్డాయో లేదా కొత్తగా చూపించబడ్డాయో రాసినప్పుడే విమర్శకుల మన్నన లభిస్తుంది. సినిమాకీ, సమీక్షకీ శాస్త్రీయత చేకూరేదప్పుడే! దీన్నే ఆధునిక పద్ధతిలో “టెక్స్ట్ బుక్” ప్రతీక అంటూంటాం. అటువంటి సినిమా కోవలోకి చెందుతుంది విజయా వారి ఆణిముత్యం మిస్సమ్మ సినిమా. వేలెత్తి చూపడానికి వీలు లేకుండా ఇప్పటికీ విసుగు లేకుండా చూడగలిగే ఆహ్లాదకరమైన సినిమా మిస్సమ్మ. ఎంతో మంది ఎన్నో రకాలుగా ఈ సినిమా గురించి రాసారు. సినిమా శాస్త్రీయత దృష్ట్యా నాకు నచ్చిన సినిమా ఇది.

కథ – కథావస్తువూ – కథనం

కథ రాయడం వేరు. చెప్పడం వేరు. చూపించడం వేరు. మూడింటికీ ప్రాథమిక సూత్రం ఒకటే అయినా ఒక్కొక్కటీ ఒక్కో పద్ధతిలో ఉంటాయి. రాసే కథకి వర్ణన ( నేపధ్యం, పాత్రల స్వభావం, శిల్పం, శైలీ వగైరాలు ) ఒకలా ఉంటుంది. చదవడం పూర్తి కాగానే దృశ్యాలన్నీ పాఠకుల మదిలో ఆవిష్కరింప బడతాయి. పాఠకుల ఊహా శక్తీ, అవగాహన్ని బట్టీ మారుతుంది. చెప్పే కథకి చెప్పే వాణ్ణి బట్టి ఉంటుంది. చెప్పడం అనే ప్రక్రియలో చెప్పేవాడి శక్తి మీదే కథ బాగోగులు ఆధార పడతాయి. చెప్పడం సరిగ్గా లేకపోతే ఎంత మంచి కథైనా వినేవాడికి ఎక్కదు. కొంత మంది చిన్న విషయాన్ని కూడా ఎంతో ఆసక్తి కరంగా మలుస్తారు. కొంత మంది రమ్య మైన కథని చెప్పడం చేతకాక విసుగు పుట్టిస్తారు. ఇక్కడ వాచ్యం మీదే మొత్తం కథ బ్రతుకాథార పడి ఉంటుంది.

ఇహ మూడోది. చూపించడం. ఇక్కడ వర్ణన అవసరం లేదు. వాచ్యం అవసరమైతే తప్ప ఉండకూడదు. దృశ్యాన్ని చూడగానే నేపథ్యమూ, పాత్రల్న్ని చూడగానే వారి స్వభావమూ ఇవన్నీ చెప్పనవసరం లేకుండానే తెలిసిపోతాయి. పాత్రల ప్రవర్తన్ని బట్టీ మనస్తత్వాలు తెలుస్తాయి. మాటలు కథనానికి దారి చూపిస్తాయి. ఇది రాయడానికీ, చెప్పడానికీ అతి సులభంగా కనిపించినా అత్యంత కష్టమైన ప్రక్రియిది.

మొదటి ప్రక్రియలో రచయితే కర్తా, కర్మా, క్రియా. రెండో ప్రక్రియలో రచయిత కర్తా, చెప్పేవాడు కర్మ, క్రియా. మూడో ప్రక్రియ లో రచయిత కర్త, పాత్రలు కర్మా, దర్శకుడు క్రియా. వాక్యానికి కర్తా, కర్మా, క్రియా ఎంత అవసరమో హృద్యమైన దృశ్యానికీ ఆ ముగ్గురూ కావాలి. అప్పుడే ఆ దృశ్యం పండుతుంది.

రాయడానికీ, చెప్పడానికీ, చూపించడానికీ అంతర్లీనంగా ఉండే ప్రథాన వస్తువు కథే! కథ అనే దారమే ఈ మూడు ప్రక్రియలకీ ఆథారం. పూలైనా, ముత్యాలైనా అందంగా గుచ్చాలంటే గట్టి దారం కావాలి. అలాగే రచనైనా, దృశ్యమైనా పదికాలాలపాటూ హత్తుకునేలా నిలవాలంటే మంచి కథా వస్తువు కావాలి. అప్పుడే అది నిలబడుతుంది.

ముఖ్యంగా ఒక సినిమా అనబడే దృశ్య మాద్యమానికి ఇది చాలా అవసరం. ఒక సినిమా ఎంతకాలం నిలుస్తుందీ అన్నది నూటికి ఎనభై శాతం దీని మీదే ఆధారపడి ఉంటుంది. ఏభై సంవత్సరాల క్రితం తీసిన ఒక సినిమా గురించి ఇప్పుడు మరలా మరలా ప్రస్తావించుకోడానికిదే ప్రథాన కారణం. తరాలు మారినా అందర్నీ హత్తుకునేది సజీవమైన కథ ఒక్కటే!

అసలు ( మిస్సమ్మ ) కథ

అప్పాపురం జమీందారు పెద్ద కూతురు మహాలక్ష్మి తిరునాళ్ళలో తప్పిపోతుంది. తప్పిపోయిన పిల్ల పేరిట ఓ స్కూల్ నడుపుతూ ఉంటారు. ఆ స్కూల్లో చదువు చెప్పడానికి ఓ పంతులమ్మ, పంతులయ్య కావాలనీ, వాళ్ళిద్దరూ భార్యా భర్తలై ఉండాలనీ, అందులో పంతులమ్మకి సంగీతం కూడా వచ్చి ఉండాలన్న నియమాలతో ఓ పేపరు ప్రకటన ఇస్తారు. నిరుద్యోగ సమస్యతో నిండిన ఓ వ్యక్తీ ( ఎమ్ టీ రావు ), అప్పుల బాధలతో సతాయింపబడే క్రిష్టియన్ మతస్తురాలైన మరో అమ్మాయీ (మిస్ మేరీ,), ఇద్దరూ కలిసి కోసం మొగుడూ పెళ్ళాలుగా నటించడానికి సిద్ధ పడి, ఆ ఉద్యోగాలకి అప్ప్లై చేస్తారు. ఆ అమ్మాయేమో పక్కా క్రీష్టియన్. అతనేమో హిందువు. మిస్ మేరీ ముందుగా ఈ ప్రతిపాదనకి ఒప్పుకోదు. తన చదువుకోసం తండ్రి చేసిన అప్పు తీర్చమనీ మేరీ బంధువు సతాయిస్తాడు. లేదా మేరీని పెళ్ళి చోసుకోమని నిర్బంధింస్తాడు. రెండు నెలల్లో తీసుకున్న అప్పు అతని మొహాన కొడదామని గత్యంతరం లేని పరిస్థితుల్లో ఎంప్టీ రావు చేసిన ప్రతిపాదనకు సరే నంటుంది. తమతో పాటే పనీ పాటూ లేక బిచ్చగాడి వేషంలో ప్రజల్ని మోసం చేసే దేవయ్యనీ తోడుగా తీసుకెళతారు. అక్కడ అప్పాపురం జమీందారుకి సీత అనే ఓ గారాలపట్టి కూతురుంటుంది. ఈ జమిందారు మేనల్లుడు, డిటెక్టివ్ రాజు అప్పాపురం స్కూలు హెడ్మాస్టర్ గా ఉంటాడు. తప్పిపోయిన జమీందారు మొదటి కూతురు మహలక్ష్మిని ఎలాగైనా పట్టి తన ప్రతిభ అందరూ గుర్తించేలా చెయ్యలన్న కోరిక ఈ డిటెక్టివ్ రాజుది. స్కూలు సరిగ్గా నడపడం లేదనీ, అతన్ని తీసేసి పేపర్లో ప్రకటనిస్తాడు జమీందారు. ఆ ఉద్యోగాలకే ఎంప్టీ రావూ, మిస్ మేరీ వస్తారు. ఆ అప్పాపురం జమీందారు హిందూ సాంప్రదాయాల మధ్య ఇమడలేని ఆమే, వెయ్యి అబద్ధాలు చెప్పి ఉద్యోగం నిలుపుకోవాలని ప్రయత్నించే అతనూ, తప్పిపోయిన మహలక్ష్మిని వెతుకుదామని వీర ప్లానులేసే జమీందారు బావ మరిది డిటెక్టివ్ రాజూ, పంతులయ్యకీ పంతులమ్మకీ తలనొప్పిలా తయారైన జమీందారు గారాల రెండో కూతురూ, సహాయానికొచ్చి అందరి దగ్గరా డబ్బులు కొట్టి పబ్బం గడుపుకొనే జిత్తులమారి దేవయ్యా. ఇలా రక రకాల పాత్రల మధ్య నడిచే కథే ఈ మిస్సమ్మ.

పైకి కనిపించే కథ ఇదైనా ఇందులో కథా వస్తువు నిరుద్యోగం. అప్పట్లో, అంటే పంతొమ్మిదివందల ఏభైల్లో నిరుద్యోగ సమస్యనెత్తుకొని దానిమీదుగా పైన చెప్పిన కథ నడిపిస్తాడు. పైగా ఈ నిరుద్యోగంలో రకరకాల పాత్రల్నల్లారు. చదువూ సంధ్యాలేక ప్రజల్ని మోసం చేస్తూ పబ్బం గడుపుకొనే ఓ దేవయ్య పాత్రొకటుంటుంది. చదువూ, సంస్కారముండీ ఉద్యోగం కోసం ఎదురు చూసే నాయికా నాయకుల పాత్రలుంటాయి. ఆస్తీ అంతస్తూ ఉండి సరిగ్గా ఓ రోజు కూడా స్కూల్లో సరిగా పాఠం చెప్పలేని డిటెక్టివ్ రాజు పాత్రుంటుంది. ఇవన్నీ మరలా కథలో సునాయాసంగా అల్లుకుపోతాయి. ఇదీ ఈ కథా వస్తువు గొప్పతనం. నిరుద్యోగం అనే కథా వస్తువు పైనే ఈ కథానిర్మాణం జరుగుతుంది. ఈ కథా వస్తువు నిర్థారించడానికి కొన్ని పాత్రలూ, సన్నివేశాలూ కల్పించి పునాది వేయడం జరుగుతుంది. అందులో భాగంగానే కంపనీ యజమాని గుమ్మడి పాత్రా, దానికి సంబంధించిన సన్నివేశాలూ కనిపిస్తాయి. సంభాషణలూ వినిపిస్తాయి. నిరుద్యోగం పై సెటైర్లు వినిపిస్తాయి.

ఈ కథా వస్తువుని ఎష్టాబ్లిష్ చేసే నిమిత్తమై కొన్ని సహజమైన సన్నివేశాలు కల్పించారు. ప్రారంభంలో ఎంప్టీ రావు ఓ బడ్డీ కొట్టు దగ్గర ఒకాయన పేపరు చదువుతుంటే అందులోకి తొంగి చూస్తాడు. ” ఓ ! వాంటెడ్ కాలమా? ” అని ఆ పేపరు కల వ్యక్తంటే – ” చదువుకునే రోజుల్లో మేమూ స్పోర్ట్స్ కాలమే చూసేవాళ్ళం బ్రదర్ !” అంటూ ఓ చలోక్తి విసురుతాడు ఎంప్టీ రావు. నిరుద్యోగమున్నంతకాలమూ ఈ సన్నివేశం జీవిస్తుంది. అలాగే ఉద్యోగం ఇంటర్వ్యూ కి వెళితే గుమ్మడి పాత్ర ద్వారా పలికించిన సంభాషణలు ఎంతో సహజంగా ఉంటాయి.

నిరుద్యోగమనే కథా వస్తువునెన్నుకొని అది సందర్భోచితంగా, పాత్రోచితంగా నిర్ధారించబడడం ఈ సినిమాలో కనబడుతుంది. అదీ అతి సహజంగా వుంటుంది.

ప్రతీ కథకీ మూడు భాగాలుంటాయి. అవి ప్రారంభం, మధ్యమం, ముగింపు. ప్రారంభంలో కథా నేపధ్యాన్ని వివరిస్తూ ఓ సమస్య చూపించడం జరుగుతుంది. మధ్యమంలో నాయికా నాయకులు ఆ సమస్యని సాధించడానికెదుర్కున్న అవరోధాలు చూపించడం జరుగుతుంది. అవి ఎలా పరిష్కరించారో ముగింపులో వస్తుంది. ఏ కథకైనా కీలకమైన ఈ మూడు అంశాలూ తప్పనిసరిగా ఉంటాయి. ఇందులో సమస్య అనేదాన్నే మనం మెయిన్ థ్రెడ్ ( అల్లిక తాడు ) అంటాం. ఇది కాక చిన్న చిన్న థ్రెడ్ లు కూడా ఉండచ్చు. ఎన్నున్నా చివర్లో అన్నీ ముడేయాలి. అది కూడా కథా పరంగా సహజత్వానికి దగ్గరగా ఉండాలి.

మిస్సమ్మ కథలో నిరుద్యోగం అనే మెయిన్ థ్రెడ్ పై కథ నడుస్తుంది. ఈ నిరుద్యోగ సమస్యే రెండు వేర్వేరు మతస్థులైన నాయికా నాయకుల్ని కలుపుతుంది. జీవనాధారం కోసం ఇద్దరూ తమ మతాల్నీ, అభిమతాల్నీ పక్కన బెట్టి కలిసి జీవించేలా పురికొల్పుతుంది. ఇద్దరినీ ఒక దారికి తెస్తుంది. ఈ కథా వస్తువు ఆధారంగా మిగతా కథ నడుస్తుంది. కొత్త కొత్త సమస్యలు ( చిన్నవీ, పెద్దవీ ) సృష్టించబడతాయి. అవన్నీ కథలోని పాత్రలు ఎలా పరిష్కరించబడతాయో చివరకు కానీ తెలీదు. ఈ సమస్యలనే థ్రెడ్ లు ఒక దాన్లోంచి ఇంకోటి అతి చక్కగా ముడి వేయ బడతాయి. ఇహ కథలో సంవిధాన మరియు స్వల్ప సమస్యలు ఏమిటో చూద్దాం.

1. వేరు మతస్థులైన నాయికా నాయకులు భార్యా భర్తలుగా నటిస్తూ అప్పాపురం జమీందారు బడిలో పాఠాలు చెప్పే పంతుళ్ళ ఉద్యోగాలకి వెళతారు. అక్కడ వాళ్ళిద్దరూ ఎలా నెట్టుకొస్తారన్నది ప్రథాన సమస్య.

మేరీ క్రిష్టియన్, అతను హిందువు. వేరు మతాల వాళ్ళు కలసి ఎలా కాపురం చేస్తారన్న దానితో ఈ ప్రథాన సమస్య మరింత జటిలం అవుతుంది. అలాగే ఆమె అభిమానవతీ, ఆవేశపరురాలు. అతనేమో బ్రతుకు తెరువు తెలుసున్న వ్యక్తి. దొరక్క దొరికిన ఉద్యోగమే అతనికి ముఖ్యం. ఈ రెండు పాత్రలతో ప్రథాన సమస్య బిగుస్తుంది.

దానికి తోడు జమీందారూ, భార్యల చేధస్తం తో మరింత తీవ్రం అవుతుంది. తిరునాళ్ళలో తప్పిపోయిన మహాలక్ష్మిని వెతికి పట్టుకునో నేపథ్యంలో డిటెక్టివ్ రాజు ప్రయత్నాలతో వచ్చే చిక్కులూ, జమీందారు రెండో కూతురు వల్ల వచ్చే తలనొప్పులూ, ఇవన్నీ కలసి ప్రథాన సమస్యని కొండత చేస్తాయి. ప్రథాన పాత్రలు ఈ కొండని ఎలా దాటుతారా అన్నదే ప్రేక్షకుడి ముందు వదిలిన పెద్ద సమస్య.

2. ఇహ మిగిలినవి చిన్న సమస్యలు. అవి కూడా కథలో భాగమే కానీ సమాంతర సమస్యలు ( పేరలల్ థ్రెడ్స్ ) కావు. తప్పి పోయిన మహాలక్ష్మిని ఎలాగైనా వెతికి తేవాలన్న డిటెక్టివ్ రాజు థ్రెడ్ వేరు. అప్పు ఇచ్చి మేరీని పెళ్ళాడాలన్న డేవిడ్ నడిపే థ్రెడ్ వేరు. అది కాక భార్యా భర్తలుగా ప్రతీ క్షణం నాటకమాడుతూ రోజుకో గండాన్ని తప్పించుకునే నాయికా నాయకుల థ్రెడ్ ఎలానూ ఉంది. ఇవన్నీ చివర్లో అతి సహజంగా ముడివేయబడతాయి. ఆ మేరేయే తప్పిపోయిన మహాలక్ష్మి అనే సమస్యా పరిష్కారంతో కథ ముగుస్తుంది. సినిమా ఆద్యంతమూ ఒక దాంట్లోంచి ఇంకోటి అతి సహజంగా అల్లుకుపోతూ వుంటాయి. మూడు గంటలూ మూడు నిమిషాల్లా గడిచిపోతాయి.

ఈ రకంగా ప్రథాన కథలోనే సహజత్వం నిండుంటుంది. దాన్ని మలిచిన తీరులో ప్రత్యేక శ్రద్ధ కనిపిస్తుంది.

మొదట్లో సృష్టించిన సమస్యలన్నింటికీ సహజత్వానికి దగ్గరగా లాజికల్ ముగింపు కనిపిస్తుంది. ఎక్కడా అసంబద్ధం అనిపించదు. ఇదీ ఈ కథలో వున్న ప్రత్యేకత.

కథనం లేదా స్క్రీన్ ప్లే

ఏ కథ తెరకెక్కించాలో నిర్ణయించడం ఒక ఎత్తు. దాన్ని ఎలా తెరపై చూపించాలాన్నది మరో ఎత్తు. ఒకే కథని వెయ్యి రకాలుగా చూప్పించచ్చు. ఎలా చూపించినా ప్రాక్షకుల హృదయాలకి హత్తుకోవాలి. దృశ్య నిర్మాణం ఎక్కడా చెడకుండా కథని తెర కెక్కించినప్పుడే రాణిస్తుంది. మిస్సమ్మ సినిమాలో స్క్రీన్ ప్లే పాఠ్య గ్రంధంలా ఉంటుంది. ప్రతీ సినిమాకీ ప్రారంభం చాలా ముఖ్యమైంది. దాని ద్వారానే కథా నేపధ్యాన్ని అంకురార్పణ జరుగుతుంది. మొదటి పావుగంటలోనే కథా నేపధ్యం ద్వారా సమస్య నిర్థారించబడుతుంది.

పైన చెప్పిన కథని అనేకరాకాలుగా ప్రారంభించచ్చు. ప్రస్తుత సినిమాల్లోలాగ హీరో లేదా హీరోయిన్ పాత్రల ద్వారా చూపించడం ఒక పద్ధతి. కానీ ఇందులో సినిమా ప్రారంభం సహాయ పాత్రల ద్వారా మొదలవుతుంది. అప్పాపురం స్కూలుని డిటెక్టివ్ రాజు శ్రద్ధగా నిర్వహించడం లేదన్న పాయింటుతో మొదలవుతుంది. ఆ స్కూలికి కొత్త టీచర్ల అవసరం చూపిస్తూ మొదలవుతుంది. అలా మొదలైన కథ మెల్లగా జమీందారు పెద్ద కూతురు తిరుణాల్లలో తప్పిపోయిన విషయం చెప్పబడుతుంది. జమీందారు భార్యకి తప్పిపోయిన కూతురు గుర్తుగా నడిపే ఆ స్కూలంటే ప్రాణం. జమీందారుకి భార్యంటే ప్రాణం. అలా జమీందారు మేనల్లుడుని తప్పించి ఆ స్కూలు నడిపడానికి కొత్త టీచర్ల కోసం ప్రకటన ఇవ్వడం జరుగుతుంది. రెండో కూతురికి సంగీత పాఠాలు చెప్పడానికి మరో టీచరు అవసరం లేకుండా సంగీతమొచ్చిన ఆడ టీచరయితే మరింత జీతమంటూ అని ప్రకతిస్తారు. ఇలా కథకి కావల్సిన ప్రథాన ముడిసరుకు ఎంతో లాజికల్ గా అమరుస్తారు. తప్పిపోయిన కూతురి ప్రస్తావన తెస్తూ జమీందారు భార్య పాత్ర ద్వారా ఆ అమ్మాయుకున్న ఒకే ఒక గుర్తుని సూచన ప్రాయంగా చెప్పిస్తారు. అది ఆ అమ్మాయికి కుడి కాలి పాదమ్మీద రూపాయి కాసంత పుట్టుమచ్చ. అది ప్రస్తావిస్తూ దృశ్యాన్ని హీరోయిన్ పాత్ర పరిచయం జరుగుతుంది. అంతే కాదు సదరు నాయిక మిస్ మేరీకి సంగీతమొచ్చని చెప్పడానికి, ఒక చిన్న అమ్మాయికి శాస్త్రీయ సంగీతం పాఠం చెబుతున్నట్లుగా ఓ పాటతో మొదలవుతుంది. అదే చోట మన హీరో ఎంటీ రావుకూడా వాళ్ళబ్బాయికి లెక్కలూ, ఇంగ్లీషు ట్యూషన్ చెబుతున్నట్లుగా ప్రవేశ పెడతారు. ఆ యజమానికి మరో వూరు బదిలీ అవ్వడంతో ఇద్దరూ నిరుద్యోగులవుతారు. ఏదో పూట గడవడానికే ఈ ట్యూషన్లు చెబుతూ మరో పక్క ఉద్యోగ ప్రయత్నాలూ చేస్తూ ఉంటారు. ఇలా ఇద్దరికీ ఉద్యోగావసరాన్ని కలిపిస్తారు. ఇలా ఒక దాంట్లోంచి ఇంకోటి అల్లుకుంటూ ప్రతీ పాత్రనీ పరిచయం చేస్తారు.

స్క్రీన్ ప్లే కి ప్రథాన అంగమొకటుంది. అది పాత్రల పరిచయం. పాత్రల నడకనీ, వ్యక్తిత్వాలనీ చెప్పడం. వాటి స్వభావాన్ని ప్రస్ఫుటంగా చూపించడం. పాత్రోచితం స్క్రీన్ ప్లేలో అంతర్లీనంగా ప్రథాన భాగం కావాలి. అప్పుడే ఆ కథ హత్తుకుంటుంది. మిస్సమ్మ సినిమాలో ఈ సూత్రాన్ని ఆద్యంతమూ పాటించారు. జమీందారు రెండో కూతురు గారాల పట్టి. పెంకి పిల్ల. ఉడుకుమోత్తు. జమీందారు భార్య “మీ అక్క మహాలక్ష్మి తప్పిపోయిందని చెబుతూ మీ అక్క చాలా మంచిది, నెమ్మదస్తురాలంటూ వర్ణిస్తుంది. “అంటే నేను కాదా?” అంటూ ఏడుస్తూ రెండో కూతురు ఉడుకుమోత్తు స్వభావాన్నీ చూపిస్తారు. ఇలా ప్రతీ పాత్ర తీరుతెన్నులూ చక్కగా చెబుతారు. దేవయ్య పాత్రయినా, డిటెక్టివ్ రాజు పాత్రయినా, మిస్సమ్మ పాత్రయినా, ఎంటీ రావు పాత్రయినా, ఏదైనా ఒక ప్రత్యేకతతో చూపిస్తారు. ఈ సినిమా స్క్రీన్ ప్లేకి ఇదే ఒకరకంగా ఆయువు పట్టు.

అలాగే చీటికీ మాటికీ ఎంటీ రావుపై చిర్రు బుర్రులాడే మిస్సమ్మ మెల్ల మెల్లగా అతనిపై ప్రేమ పెంచుకునే తీరునీ ఒక పద్ధతిగా చూపిస్తారు. మిస్సమ్మ లాంటి కథనెన్నుకోవడంలోనే పింగళీ, చక్రపాణి ల ధైర్యమూ, తెగింపూ కనిపిస్తుంది. అలాగే ఈ చిత్రంలో మాటలు ఎంతో సహజంగా ఉంటాయి. అవసరమైనచోట వ్యంగ్యాన్నీ, హాస్యానీ పండిస్తాయి. ఈ చిత్రంలో దేవయ్య పాత్ర ద్వారా లంచాన్నీ “తైలం” అంటూ పలికించడంలో ప్రత్యేకత కనిపిస్తుంది. అలాగే ప్రతీ సన్నివేశ నిర్మాణంలోనూ సహజత్వమూ, హాస్యమూ చక్కగా విలీనం చేసినట్లుగా అనిపిస్తుంది. ఒక్క సన్నివేశం కానీ, పాత్ర కానీ ఎబ్బెట్టుగా అనిపించదు. ఇదీ ఈ సినిమా స్క్రీన్ ప్లే ప్రత్యేకత.

ఈ సినిమాలో ఏ ఒక్క పాత్రా తమ ఉనికిని దాటి పోవు. అంటే ఆయా పాత్రల స్వభావాలు చివరి వరకూ ఒకేలా ఉంటాయి. చీటికీ మాటికీ “తైలం” అంటూ ప్రతీ వాళ్ళ దగ్గర డబ్బు గుంజే మనస్తత్వం కల పాత్ర దేవయ్యది. అందితే జుట్టు అందక పోతే కాళ్ళూ పట్టుకొని ఎలాగైనా మేరీని తన దాన్ని చేసుకోవాలనే పాత్ర డేవిడ్ ది. ఈ పాత్రలు చివరి వరకూ అలాగే ఉంటాయి. కథ మధ్యలో మేరీకి ఓ కలస్తుంది. అందులో ఆమె రాజకుమారి గానూ, తనన్ని వేధించే వ్యక్తి గా డేవిడ్ మరో రాజు గానూ కనిపిస్తారు. అతని బారినుండి మేరీని రక్షించే రాకుమారిడిగా ఎంటీ రావూ ఉంటారు. అందులో మళ్ళా దేవయ్య రాకుమారిడి అనుచరిడిగా వస్తాడు. అక్కడ కూడా “తైలం” అంటూ డేవిడ్ ని ఆటాడిస్తాడు. ఈ కలలో మాటలులేక పోయినా పాత్రల ప్రవర్తనతో ఏం చెబుతున్నారో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ఇలాంటి సన్నివేశాలు రాసేటప్పుడే రచయిత వాడి కనబడుతుంది.

పాత్రలూ, పాత్రోచితాలూ ఇవన్నీ కథకుడి చేతిలో పుట్టినవే! తన ఊహాశక్తికి ప్రాణంపోసి వీటిని స్క్రిప్ట్ ( కథామూలం ) అనే దాంట్లో బంధిస్తాడు రచయిత. అదొక అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం లాంటిది. సినిమాలో భాగమైన ఎవరైనా సరే, దాన్ని ఎంత కోరికతో తాకితే, అంతగా వారికి కావల్సిన అద్భుతాలు జరుగుతాయి. దానికి తగ్గట్టుగా వారి గొప్పతనం తెరమీద సాక్షాత్కరింస్తుంది. ఇదీ స్క్రిప్ట్ గొప్పదనం. ఈ స్క్రిప్ట్ నే సన్నివేశ పరంగా ముక్కలు చేస్తే అదే స్క్రీన్ ప్లే అవుతుంది. కాకపోతే స్క్రిప్ట్ కీ, స్క్రీన్ ప్లే ప్రతికీ కొంచెం తేడా వుంది. స్క్రిప్ట్ లో వివరాలెక్కువుండవు. కావల్సినంతే ఉంటాయి. స్క్రీన్ ప్లే లో వివరాలుంటాయి. స్క్రీన్ ప్లే ప్రతి ఒక్కొక్కరికీ ఒక్కోరకంగా అనిపిస్తుంది. నిర్మాతకది ప్రేక్షకులను రంజింపచేసే ఒక కథ. కళా దర్శకుడికి అదొక సన్నివేశ నిర్మాణానికి కావల్సిన ముడిసరుకు. అందులోనే ఏఏ సెట్స్ కావాలి;ఏఏ దుస్తులు వాడాలీ; ఏఏ ఆహార్యం సమకూర్చుకోవాలీ; ఇలాంటి వివరాలుండే ఒక మూల వస్తువు. నటులకి తమ తమ పాత్రల పరంగా ఏఏ సన్నివేశంలో ఏ రకమైన హావభావాలు చూపాలో తెలిపే పుస్తకం. చాయాగ్రహకుడికీ ఇదే మూలం. సన్నివేశానుసారంగా ఏ ఏ కోణాల్లో తీయాలీ, కథా గమనాన్ని ఎలా చూపిస్తే దృశ్యం హత్తుకుంటుందీ, ఇవన్నీ దీన్నుండే నిర్ధారణ చేసుకోవాలి. ఇహ దర్శకుడికి ఈ స్క్రీన్ ప్లే ఒక భగవద్గీత లాంటిది. తను చెప్పబోయే కథ తాలూకు పూర్తి వివరాలున్న గ్రంధం. ఏఏ ఫ్రేములో ఎలా తీయాలీ, నటుల నుండి ఎలాంటి నటన రాబట్టుకోవాలీ, మొత్త సన్నివేశాన్ని ఎలా సృజనాత్మకంగా తెరకెక్కించాలీ వంటి వివరాలు ఇందులోనే పొందుపరుచుకోవాలి. ఒక రకంగా మంచి స్క్రీన్ ప్లే తయారయితే మొత్తం సినిమా తీయడం అతి తక్కువ కాలంలో ముగించేయచ్చు. అందుకే హాలీవుడ్ లో ఈ స్క్రీన్ ప్లే తయారీకే ఏడాది పైగా సమయాన్ని వెచ్చిస్తారు. ఏళ్ళు పట్టిన సినిమాలు కూడా ఉన్నాయి. మిస్సమ్మ సినిమాకి దాదాపు రెండేళ్ళు పట్టిందని విన్నాను. సినిమాలో ఈ శ్రమ ప్రతీ ఫ్రేములోనూ కనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే ఎన్నో వివరాలతో ప్రతీ పాత్రా సన్నివేశమూ మలచబడ్డాయి.

మిస్సమ్మ సినిమాలో ప్రతీ సన్నివేశమూ అతి సహజంగా మలచబడ్డాయి. అందులో మచ్చుక్కు కొన్ని చూద్దాం. జమీందారు ఊరొచ్చి, మేరీ, ఎమ్‌టీ రావులు వారికిచ్చిన వసతిలో దిగిన మొదటి రోజు రాత్రి సన్నివేశం చూబెట్టిన తీరు అద్భుతం. ఉత్తుత్తి మొగుడూ పెళ్ళాలుగా నటించే ఎమ్‌టీ రావూ, మేరీ ఎలా గడుపుతారు? వారి ప్రవర్తనెలా ఉంటాయన్నదీ, వారికెదరయ్యే సమస్యలనీ ముందుగానే సూచన ప్రాయంగా చెబుతారు. ఆ సందర్భంలో చూపించిన ఎక్కుళ్ళ సీను అద్భుతం. ఆడదానిగా తన రక్షణ కోసం గది తలుపు గడియ ఒక వైపు వేసుకుంటే, మరో వైపు రోజంతా సిగరెట్ కాల్చక నోటి దురదని తీర్చుకోడం కోసం ఎమ్‌టీ రావూ తన వైపు గడియ వేసేస్తాడు. సరిగ్గా అదే సమయానికి మేరీకి ఎక్కుళ్ళు వస్తాయి. తలుపు తెరుద్దామనుకుంటే ఆవతలి వైపు గడియ పెట్టబడుంటుంది. తలుపులు బాదితే గానీ ఎమ్‌టీ రావు తీయడు. “నా వైపు గడియ పెట్టానుగా? మీరు గడియ పెట్టుకోవాలా?” అని మిస్సమ్మ అడిగితే, “ఎవరి జాగ్రత్తలో వాళ్ళుడం ఎందుకైనా మంచిది ” జవాబుతో ఆ ఇద్దరి పాత్రల ప్రవర్తనలూ తెలిసేలా చూపిస్తాడు దర్శకుడు. వీరి మధ్య దేవయ్య పాత్రెలాగూ ఉంది. ఈ సన్నివేశంలో నటీనటుల నటన చాలా బావుంటుంది. చిన్న చిన్న హావ భావాలతో ఎంత హాస్యం పండిచచ్చో ఈ సన్నివేశాన్ని ఉదాహరణగా చెప్పుకోవచ్చు.

అలాగే సంగీత పాఠాల సన్నివేశమూ అంతే! జమీందారు రెండో కూతురు ( జమున ) కి సంగీత పాఠాలని మిస్ మేరీ మొదలెడితే అది కాస్తా మీరే గదమాయింపుల వల్ల చెడుతుంది. ఆ సందర్భంలో మేరీ, ఎమ్ టీ రావు మీద విసుర్లు వేయడంతో అతనూ పాటతోనే జవాబిస్తాడు. అంతే జమీందారు కూతురు ఎమ్‌టీ రావు దగ్గరే సంగీతం నేర్చుకుంటానని మొండికేస్తుంది. ఉక్రోషం పట్టలేక మేరీ డిటెక్టివ్ రాజుకి సంగీత పాఠాలు చెప్పడానికుపక్రమిస్తుంది. అతని గొంతు కర్ణ కఠోరం. అయినా ఎమ్‌టీ రావుతో పంతానికి పోయీ, సంగీత శిక్షణ మొదలెడుతుంది. తప్పిపోయిన మహలక్ష్మే ఈ మేరీ అవ్వచ్చునేమో తెలుసుకునే ఉద్దేశ్యంతో డిటెక్టివ్ రాజూ ఒప్పుకుంటాడు. ఈ సన్నివేశం ఎంతో హాస్యంగా ఉంటుంది. నటన వరకూ వస్తే సావిత్రి హావభావాలు అద్భుతం. కోపమూ, కసీ, ఉక్రోషమూ, మూతి విరుపులూ, దెప్పిపొడుపులూ ఒకటేమిటి అన్నీ అద్భుతంగా కనిపిస్తాయి ఆమె నటనలో! అలాగే డిటెక్టివ్ రాజు పాత్ర ధారి అక్కినేని నటనా ఈ సన్నివేశంలో మెచ్చుకోదగ్గది.

ఈ సినిమాలో కొన్ని సన్నివేశాల్లో పదికాలాలూ నిలిచే మాటలు హాస్యంగా రాసారు. జమీందారు స్కూల్లో ఉద్యోగం గురించి మేరీకి తన గురించి చెబుతూ ఎమ్‌టీ రావు ఇలా అంటాడు. “నేనూ ఓ మంచి సంస్కారం కలవాణ్ణే! కావాలంటే ఈ కాండక్ట్ సర్టిఫికేట్ చూడండి.” ఒక సన్నివేశంలో, వంటలో ఉప్పు ఎక్కువయితే దేవయ్య పై మండిపడతాడు ఎమ్‌టీ రావు. దేవయ్య దానికి సమాధానంగా “నన్నంటారేమిటి? మీరే ఉప్పుదగ్గరకొచ్చేసరికి కక్కూర్తి పడ్డారు!” అంటూ చెబుతాడు. ఇలాంటి మాటలు పదికాలాలపాటూ సజీవంగా ఉంటాయి. ప్రతీ సన్నివేశంలోనూ చలోక్తులూ, విసుర్లూ, దెప్పడాలూ, వ్యంగ్యాలూ ఉంటాయి. అవన్నీ మాటలతో పదునెక్కి సన్నివేశానికి అందన్నిస్తాయి.

ముందు మేరీ పాత్రకి భానుమతిని ఎంపిక చేసారు. కొన్ని సీన్లు కూడా తీసారు. చక్రపాణికీ, భానుమతికీ మధ్యొచ్చిన పొరపొచ్చాల వల్ల ఆమెను తప్పించి ఆ స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఈ సినిమా చూసాకా ఆ పాత్ర సావిత్రి తప్ప మరెవ్వరు చేసినా నప్పదన్నట్లుగా ఉంటుందామె నటన. నటనా పరంగా ఈ సినిమాకి హీరో మిస్ మేరీ పాత్రధారి సావిత్రి. ఆ పాత్రలో మిస్ మేరీయే కనిపిస్తుంది తప్ప సావిత్రి కనిపించదు. ఈ క్రమంలో దేవయ్యా, ఎమ్టీ రావూ, డిటెక్టివ్ రాజూ, జమీందారూ, అతని రెండొ కూతురూ, డేవిడ్ ఇలా వీరందరూ వస్తారు. దేవయ్య పాత్ర నిడివి దాదాపు ఎమ్‌టీ రావు పాత్రకున్నంతా ఉంటుంది. సహాయ పాత్రయినా అద్భుతంగా పండింది.

అలాగే మిస్సమ్మ సినిమాలో కొన్ని కథా పరంగా కొన్ని అద్భుతమైన పాత్రలు ప్రవేశ పెటారు. మొదటిది దేవయ్య పాత్ర. అసలు కథలో ఈ పాత్ర కి ప్రాముఖ్యత వుందా అంటే ఉంది, లేదూ అంటే లేదు. కానీ మిగతా పాత్రల్ని సంధాన పరచడానికి ఈ దేవయ్య పాత్రని బ్రహ్మాండంగా వాడుకున్నారు. మేరీ, ఎమ్‌టీ రావుల మధ్య చిలిపి తగాదాల్ని సర్దాడానికీ, డిటెక్టివ్ రాజు ప్రయత్నాలని అడ్డుకోవడానికీ, ఎలా కావాలంటే అలా వాడుకునే పాత్రది. ఇతను ఎమ్‌టీ రావుకి బంధువూ కాదు, స్నేహితుడూ కాదు. ఎక్కడో పార్కులో పరిచయం అంతే! ఇలాంటి పాత్రల్ని సృష్టించడంలో కథకుల, దర్శకుల గొప్పదనం కొట్టచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది. జానపద కథల్లో రాజు గారి చెలికాడు పాత్ర లాంటిదే అయినా, ఈ దేవయ్య పాత్రని సంధాన కర్తగా అనుకోవాలి. కథలో వేసిన అన్ని అంగాల అల్లికలనీ ఒకే తాటిమీదకి తెచ్చే పాత్రది. ఈ పాత్ర లేకుండా మిస్సమ్మ కథ ఊహించుకోలేం. దేవయ్య లేకుండా కథ ఒక్కడుగుకూడా ముందుకు నడవదు. ఈ పాత్ర నాకు బాగా నచ్చిన పాత్ర. మిగతా వన్నీ కథ కి అవసరమైన పాత్రలే! వాటికంటూ ఒక నిర్దిష్టమైన అవసరం ఉంది. కానీ దేవయ్య పాత్ర కేవలం అందర్నీ కలిపే పాత్ర మాత్రమే!

అలాగే నాకు నచ్చిన మరో పాత్ర ఇంకోటుంది. అది డిటెక్టివ్ రాజు అసిస్టెంట్ గోవిందు పాత్ర. దీన్ని బాల కృష్ణ పోషించాడు. దాదాపు డిటెక్టివ్ రాజున్న ప్రతీ సన్నివేశంలోనూ ఈ పాత్రుంటుంది. ఈ పాత్రకో విశేషముంది. సినిమా మొత్తంలో ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడదీ పాత్ర. అంతా హావ భావాలే! “గోవిందూ, రాసుకో!” అంటే ఇతను రాస్తున్నట్లు నటిస్తాడు. సినిమా మొత్తమూ ఒక పాత్ర ఉండి, ఒక్క డైలాగూ లేకుండా చివరి వరకూ నడిపించడంలో రచయిత నైపుణ్యం కొట్టచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది. ఈ తరహా ప్రయోగం మరలా అంతగా ఎవరూ చేయలేదు. కథల్లో ఇలాంటి పాత్రలు చాలామంది సృష్టించారు. కానీ సినిమాలో ఈ ప్రక్రియ చూపించడం ఇదే ప్రథమం.

తమ తమ డైలాగుల్ని చెప్పేస్తే చాలు నటించడమయిపోయిందనుకుంటారు చాల మంది నటీనటులు. నటన అంటే డైలాగులు చెప్పడమే కాదు. మిగతా పాత్రల్ని బట్టీ తమ హావ భావాలని సందర్భోచితంగా ప్రకటించడమే నటనంటే! ఈ సూత్రం చాలా మంది నటులకి తెల్సినా అమలు పరిచడం లోకొచ్చేసరికి చతికిలబడతారు. సినిమా మొత్తమూ ఒక్క డైలాగు లేకుండా కేవలం నటనతోనే మెప్పించగలిగిన పాత్ర గోవిందుది. బాలకృష్ణ ఆ పాత్రకి ప్రాణం పోసాడు. నటనకి ఒక చక్కని ఉదాహరణ్ణి చూపించాడు. ఇది నాకు బాగా నచ్చిన పాత్ర. ఇలాంటి పాత్రలు రచయితా, దర్శకుల ప్రతిభకి తార్కాణాలు.

ఈ సినిమాలో కనిపించే ప్రతీ చిన్న పాత్రకీ ఒక రకమైన మేనరిజం లాంటివి పెట్టారు. డిటెక్టివ్ రాజు “గోవిందూ రాసుకో” అంటూ అస్తమానూ అంటూంటాడు. అలాగే దేవయ్య కి “తైలం తైలం” అంటూ అందర్నీ విసిగిస్తాడు. మేరీని పెళ్ళి చేసుకోమని వేధించే ఆమె బంధువు డేవిడ్ “మేరీ ప్లీజ్” అంటూ మరో మెనరిజం ప్రవేశబెట్టారు. ఇలాంటి మేనరిజాల వల్ల పాత్రలు బాగా కనిపిస్తాయి. తెలీయంకుండా కథకి జీవకళొచ్చేస్తుంది.

చాలామంది సినిమావాళ్ళు ప్రశ్నించుకుంటూ ఉంటారు. సినిమా విజయానికి సూత్రాలేమిటని? మంచి కథనెన్నుకోవడం మొదటిదయితే, పైన చెప్పిన సృజనాత్మకమైన ప్రక్రియల్తో పాత్రల్ని నిర్మించడం రెండో సూత్రం. కథలో సృష్టించబడిన అన్నింటినీ, అంటే పెద్దా, చిన్న సమస్యల్నీ సహజత్వానికి దగ్గరుండేలా చూపిస్తూ చివర్లో ముడివేయడం. ఇది మూడో సూత్రం. మంచి దర్శకత్వ్వ ప్రతిభ చూపిస్తూ, పాత్రల పరిధిలో కావల్సిన నటనన్ని నటుల నుండి రాబట్టుకోడం నాల్గో సూత్రం. ఇహ ఆఖరిదీ, సినిమా విజయంలో ముఖ్యమైనదీ! అది సంగీతం. కధా అన్నీ బాగుండీ, నటులు బాగా చేసినా సంగీతం చప్పగా ఉంటే సినిమా విజయం కాదు. సంగీతం బాగోలేకుండా ( పాటలు హిట్ కాకుండా ) విజయవంతమైన సినిమాలు వేళ్ళ మీద లెక్కట్టచ్చు. చాలా మంది దర్శకులు మిగతా విషయాలపై దృషిటి కేంద్రీకరిస్తారు కానీ, సంగీతమొచ్చేసరికి వారికొక అవగాహనుండదు. సంగీత దర్శకుడు ఏం చెబితే అదే వేదం అనుకుంటారు. కానీ దర్శకుడికీ కాస్త అవగాహనుంటే మంచి సంగీతమొచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. మొదటి నాలుగు సూత్రాలూ పాటించిన ఆఖరి సూత్రమొచ్చే సరికి సర్దుకుంటారు. ఒక మంచి సినిమా పాటని గుర్తుచేయలేకపోవచ్చేమో గానీ, ఒక మంచి పాట సినిమానెప్పుడూ గుర్తు చేస్తూనే ఉంటుంది. సినిమాని మర్చిపోవడం జరుగుతుందేమో కానీ, మంచి పాటనెవరూ అంత సులభంగా మర్చిపోరు. అదీ సంగీతానుకున్న ప్రాధాన్యత.

కథా, కథనమూ, మాటలూ, మంచి నటనా, దర్శకత్వమూ ఇవాన్నీ పుష్కలంగా ఉన్న మిస్సమ్మ సినిమాలో సంగీతం ఓ మెట్టు పైనే ఉంటుంది. స్వరాల రారాజు రాజేశ్వరరావు చేతిలో ప్రతీ పాటా ఒక ఒక్కో ఆణిముత్యం. ఇప్పటికీ ఈ పాటలు హాయిగా పాడుకోగలం. ఏభై ఏళ్ళ తరవాతకూడా ఈ సినిమాలో పాటలు ప్రజల నాల్కలమీద నాట్యం చేస్తున్నాయంటే అది రాజేశ్వర రావు ప్రతిభే తప్ప మరేమీ కాదు. పాటకి రాగమూ, దాని వరుసే ముఖ్యం కానీ ఎవరు పాడేరన్నది ముఖ్యం కాదని నమ్మే సంగీత విద్వాంసుడాయన. పాటని బ్రతికించేది దాని వరసే తప్ప మరోటి కాదు. మంచి ట్యూన్ ( వరస ) ఉంటే ఎవరు పాడినా రక్తి కడుతుంది. దీనికి సంబంధించి ఈ మిస్సమ్మ సినిమాపై ఒక కథ సినీరంగంలో చెబుతారు. మల్లీశ్వరి సినిమాలో రాజేశ్వర రావు కీ, ఘంటసాల వారికీ మధ్య భేదాభిప్రాయాలొచ్చాయి. విజయా వారి సినిమాలంటే ఘంటసాలా పాడాల్సిందే! అలాగే చక్రపాణికి రాజేశ్వర రావు పాటన్నా అమితమైన ఇష్టం. రాజేశ్వర రావు మొదట్లో అన్ని పాటలకీ ట్యూన్స్ కట్టారు. అన్నీ చక్రపాణి గారికి నచ్చాయి. ఇహ ఏముందీ, ఘంటసాల గారి చేతా పాడిద్దాం అన్నారు. రాజేశ్వర రావు ససేమిరా కూడదన్నారు. దాంతో ఇద్దరికీ మధ్య తేడాలొచ్చాయి. పైన చెప్పినట్లుగా పాటకి రాగం, వరుసా ముఖ్యం కానీ, గాయకుడు ముఖ్యం కాదు. ఘంటసాల పాడకపోయినా పాట బాగుంటే జనం వింటారు. ఈ విషయంలో వీళిద్దరూ ఎంతో ఘర్షణ పడినా చివరకి రాజేశ్వర రావు గారే నెగ్గారు. అన్ని పాటలూ ఏ. ఎం. రాజా తో పాడించారు. ఈ సినిమాలో ఘంటసాల ఒక్క పాటా పాడలేదు. ఇదీ ఈ సినిమా సంగీతం వెనుకున్న కథ. ఇప్పటికీ మిస్సమ్మ సినిమా పాటలు మధురంగానే ఉంటాయి. ప్రతీ పాటనీ శాస్త్రీయ సంగీతం ఆధారంగానే ట్యూన్ చేసారు. రావోయి చందమామా ( ఆభేరి ), బాలనురా మదనా ( ఖరహరప్రియ ), తెలుసుకొనవె యువతీ ( మోహన ), ఏమిటో ఈ మాయా ( సింధుభైరవి ), శ్రీ జానకీదేవి ( ఆనంద భైరవి ), రాగ సుధారస ( ఆందోళిక ) ఇలా ప్రతీ పాటకీ మంచి మంచి రాగాల్నెన్నుకున్నారు. తరాలు మారినా “బృందావన మన మందరిదీ” ఇప్పటికీ మనం వింటూంటాం. ఈ చిత్ర సంగీతంలో మరో విశేషముంది. దేవయ్య పాత్రకి రెండు పాటలున్నాయి. ఆ రెండూ కూడా ఆ వేషం వేసిన రేలంగే పాడారు. ఇలా సహాయ పాత్రలకి పాట పెట్టడానికి చాలా ధైర్యం కావాలి. ఒకటి కాదు, రెండు పాటలు. మళ్ళీ ఆ పాటలు ఆ పాత్ర వేసిన వారి చేతే పాడించడానికి మరింత తెగువ కావాలి. సంగీత పరంగా ఈ సినిమాలో పాటలు ఆపాత మధురాలు.

సినిమా విజయానికి కావల్సిన పంచ ప్రాణాల్లో అఖరిదీ, అతి ముఖ్యమైనదీ అయిన సంగీతమూ బావుంటే ఇహ చెప్పేదేముంది. విజయా వారి విజయానికి ఢోకా ఏమీ లేదు.

పొరపాట్లు:

ఎంతో శ్రద్ధతో ఎన్నో రోజులు కష్టపడి రాసిన ఈ స్క్రిప్ట్ లో కొన్ని చోట్ల తప్పులు దొర్లాయి. అంతగా పట్టించుకోవల్సినంతగా లేని తప్పులవి. చూసీ చూడనట్లు వదిలేసినా మిగతా సినిమా కథకెక్కడా భంగం రాదు. అవి ఏమిటో చూద్దాం. మొదటిది. ఈ సినిమాలో జమీందారు స్కూల్లో పంతులమ్మా, పంతులయ్యా ఉద్యోగాలకి అప్లై చేయడానికి రెండు షరతులు పెడతారు. పంతులమ్మా, పంతులయ్య భార్యా భర్తలు కావాలనొకటీ, అందులో పంతులమ్మకి సంగీతం వచ్చి తీరాలని రెండోదీ ఉంటాయి. మిస్సమ్మ కథా నాయిక పాత్ర కర్ణాటక శాస్త్రీయ సంగీతం నేర్పుతున్నట్లుగా ఆమె పాత్ర ప్రవేశ పెట్టబడుతుంది. కానీ మిస్ మేరీ పక్కా కిరస్తానీ కుటుంబమని చూపిస్తారు. అలాగే వేరే మతాల మీద మేరీ పాత్రకు అంత సదభి ప్రాయం లేనట్టు చూపిస్తారు. అలా వేరే మతాల మీద సదభిప్రాయం లేని పాత్ర మరో మతంలో ఉన్న కర్ణాటక శాస్త్రీయ సంగీతం ఎలా నేర్చుకుంటుంది? నేర్చుకున్నదే అనుకుందాం, మరీ త్యాగరాజ కీర్తన పాడడంతో ఆ పాత్రని దెబ్బ తీసాయి. కానీ మేరీ కి ఈ సంగీతం రావడమన్నది ప్రధాన కథకవసరం. అది లేకపోతే మిస్సమ కథ ఒక్కడగు కూడా ముందుకు పడదు. ఈ చిన్న విషయంలో కథకుడిగా చక్రపాణి కొన్ని మినహాయిపులు తీసుకొని ముందుకెళ్ళారు. ఇది మాత్రం నాకు మింగుడు పడని విషయం. కాకపోతే ఇదేమీ ఘోరమైన తప్పు కాదు.

కథ నడిపించడానికి వేరే మార్గం లేదు మరి. అందుకే ఇక్కడ సరిపెట్టుకున్నారనిపించింది.

ఇహ రెండోది: డిటెక్టివ్ రాజుకి మిస్ మేరీయే తప్పిపోయిన మహలక్ష్మని నమ్మడానికి సరైన కారణాలు చూపించలేదు. అంతకు ముందు పత్రికా ప్రకటనిచ్చి ఎంతో మంది అమ్మాయిల్ని కాలి పాదమ్మీద మచ్చ విషయమై సంప్రదించడం చూబెడతారు. ఏదో దేవయ్యతో మాట కలిపినట్టుగా చెప్పించేసి డిటెక్టివ్ రాజుకి మేరీ మీద అనుమానం వచ్చేట్లా కథ నడిపించేస్తారు. ఇది మాత్రా సరిగ్గా కుదర్లేదు. ఈ విషయంపై కొన్ని సన్నివేశాలూ వుంటాయి. ఇదీ అంత ముఖ్యమైనది కాకపోయినా అంత పకడ్బందీగా కథ చెబుతున్నప్పుడు ఇలాంటివి కూడా బాగా ఎష్టాబ్లిష్ చేసుంటే బావుండేది.

అలాగే మేరీ అడ్రసు కాగితం ఒక భరిణలో దాచుంచామనీ, దాన్ని డేవిడ్ దొంగతనం చేసి తీసుకుపోయాడని మేరీ ఫాదర్ చేత చివర్లో చెప్పిస్తారు. మేరే అడ్రసు కాగితం డేవిడ్ దొంగిలిస్తే, చివర్లో మేరీ ఫాదర్ అప్పాపురం ఎలా రాగలిగేడు? రావాలంటే అడ్రసు తెలియాలి కదా? ఇవన్నీ చిన్నవి. మూల కథని కూలదోయవు. కాబట్టి మామూలు ప్రేక్షకుడు అంతగా పట్టించుకోనవసరం లేదు.

మొదట్లో ప్రస్తావించిన అన్ని అల్లికలూ ( థ్రెడ్లూ ) చివర్లో చక్కగా ముగిస్తారు. చివరకి డేవిడ్ వల్ల మేరీ మిస్ మేరీ అనీ, కిరస్తానీ అమ్మాయనీ తెలుస్తుంది. ఎమ్టీ రావూ, మేరీ భార్యా భర్తలూ కారనీ తెలుస్తుంది. అదొక నాటకమనీ బయల్పడుతుంది. మేరీ ఫాదర్ రాకతో అసలు ముడి విప్పబడుతుంది. మేరీ వాళ్ళకి తిరునాళ్ళలో దొరికిన అమ్మాయేనని తెలుస్తుంది. డిటెక్టివ్ రాజు ఆఖరికి మేరీ యే తప్పిపోయిన మహాలక్ష్మని రుజువు చేస్తాడు. ఆ రకంగా కథ సుఖాంతమవుతుంది. ఈ సినిమా ముగింపు కూడా గమ్మత్తుగా వుంటుంది. చివరకి దొరికిన మహలక్ష్మిని చూపిస్తూ – “ఇంతకీ ఎవరమ్మాయి?” అంటూ ఒక పాత్ర మరో పాత్రనడుగుతుంది. “అదే” అంటూ అందరూ చివరకి దేవయ్య దగ్గరకొస్తుంది. “తైలం వారమ్మాయంటూ” దేవయ్య ముగిస్తాడు. తైలం అంటే డబ్బు. నిజంగా తప్పిపోయిన మహలక్ష్మి తైలంవారి అమ్మాయే! సినిమా చివర్లో అన్ని మతాలూ ఒకటే అన్న నీతిని చెప్పిస్తారు కూడా.

ఈ సినిమాకి చక్రపాణీ, పింగళీ రెండు చక్రాలయితే అశ్వాల్లాంటి నటీనటుల్ని చాకచక్యంగా పరిగెత్తించి విజయ గమ్యం చేర్చిన రథ సారధి ఎల్ వి ప్రసాద్. ఆయన దర్శకత్వ ప్రతిభ మెచ్చుకోతగ్గది. నా దృష్టిలో ఒక విజయవంతమైన సినిమాకి కావల్సిన సూత్రాలన్నీ మిస్సమ్మ సినిమాకున్నాయి. అందుకే ఏభైఏళ్ళ తరువాత కూడా అది అందర్నీ అలరిస్తోంది. ఇది మాత్రం ఎవ్వరూ కాదనలేరు. దేవయ్య భాషలో విజయానికి తైలం కావాలి. ఇదే డిటెక్టివ్ రాజైతే తన భాషలో ఇలా ముగిస్తాడు – “గోవిందూ, నోట్ చేసుకో!”

 

–సాయి బ్రహ్మానందం గోర్తి

17 Comments
  1. K.Rohiniprasad December 19, 2008 /
  2. gaddeswarup December 19, 2008 /
  3. gaddeswarup December 19, 2008 /
  4. మేడేపల్లి శేషు December 19, 2008 /
  5. chavakiran December 19, 2008 /
  6. Sreenivas Paruchuri December 19, 2008 /
  7. srinivas goud December 19, 2008 /
  8. Sai Brahmanandam Gorti December 19, 2008 /
  9. gaddeswarup December 20, 2008 /
  10. అబ్రకదబ్ర December 21, 2008 /
  11. కొత్తపాళీ November 3, 2009 /
  12. ravi January 23, 2014 /
  13. విన్నకోట నరసింహారావు January 24, 2014 /
  14. Pavan Santhosh May 2, 2017 /