సినిమా తీయాలంటే డబ్బు కావాలి. సాధారణంగా కళాకారులు పేదవారే అవుతారు. కాబట్టి వారు తమ కళను వ్యక్త పరచేందుకు ధనవంతులపైన ఆధారపడాల్సివుంటుంది. ఆ ధనవంతుడు సహృదయుడయితే సమస్యలేదు. అలాకాక తాను పెట్టిన పెట్టుబడికి లాభం తప్పని సరిగా కావాలంటే కళాకారుడు ఇరుకున పడతాడు. వ్యాపారి కోర్కె సమంజసమే. కానీ కళాకారుడికి తన కళా నైపుణ్యం పయిన ఎంత నమ్మకం ఉన్నా తన కళను ప్రజలు ఆదరించి డబ్బులు కురిపిస్తారన్న భరోసా మాత్రం వుండదు. ఇక్కడే సినిమాకు సంబంధించిన డైలమ్మా ఆరంభమవుతుంది.

సినిమా కళనా? వ్యాపారమా? కళతో వ్యాపారమా? వ్యాపారమయిన కళనా?

పాతాళ భైరవి సినిమాలో ఎస్వీ రంగారావు పాత్ర ఒక మాటంటుంది. జనం కోరింది మనం ఇవ్వటమా? మనకు నచ్చింది ఇచ్చి మెప్పించటమా? అని. ఇది కళాకారుడిని పట్టి వేధించే అంతులేని సమస్య.

వ్యాపారం ప్రజలు కోరింది ఇమ్మంటుంది. కళ తన భావావేశాన్ని అనుసరించమంటుంది.

కవులు, రచయితలు, ఇతర కళాకారులకున్న సౌలభ్యం సినీ కళాకారులకు లేదు. ఎందుకంటే అది సమిష్టి కళ. డబ్బుతో కూదుకున్నది. దాంతో దేన్ని అనుసరించాలన్నది, డబ్బు అందించేవాడి పైన ఆధారపడివుంటుంది.

మన దేశంలో సినిమాలను కళాత్మక సినిమాలు, వ్యాపార సినిమాలుగా విభజిస్తారు. కళాత్మక సినిమాలంటే వ్యాపారం పైన దృష్టి లేక కేవలం తనలోని కళాకారుడిని సంతృప్తి పరచుకునేందుకు తీసిన సినిమాలు. వ్యాపార సినిమాలంటే, ప్రజలను మెప్పించటమే ప్రధానోద్దెశ్యంగా వున్న సినిమాలు.

కానీ, ఈ విభజన్ అర్ధం లేనిది. సినిమా ఏదయినా కళనే. ఆ కళ ప్రజలను ఆకర్షిస్తుందా, లేదా అన్నది వేరే విషయం.

కళాకారుడెప్పుడూ తన కళను ప్రజలు ఆదరించాలనే కోరతాడు. తనను ప్రజలు మెచ్చుకోవాలనే కోరతాడు. పేరు, ఖ్యాతి, ధనం ఎవరికీ చేదుకావు. కాబట్టి సినిమాలను కళాత్మకమనీ, వ్యాపారమనీ విభజించటం కుదరదు.

ఇటీవలే సావరియా అని ఒక సినిమా వచ్చింది. ఆ సినిమాలో దర్శకుడు ఏ విషయంలోనూ రాజీ పడలేదు. ఒక అద్భుతమయిన ద్రుష్య కావ్యాన్ని తెరపైన ప్రదర్శించాడు. కానీ దానిలో ప్రజల ఆత్మను స్పృషించగలిగే అమ్షంలొపించటం చేత అది విఫలమయింది. ఇప్పుడు ఆ సినిమా కళాత్మకమా? వ్యాపారమా?

అది వ్యాపారమే అయినా దాన్లో కళాత్మక విలువలు కాదనలేనివి. దాదాపుగా ప్రతి సినిమా అంతో ఇంతో కళను ప్రదర్శిస్తూంటుంది. కాబట్టి, ఏ కళాకారుడయితే, తనలోని కళాకారుడికి, వ్యాపారికీ నడుమ సమన్వయం సాధిస్తాడో అతడు సినీ మాధ్యమంలో నిలవగలుగుతాడు. ఈ రెంటి మధ్య సమన్వయం సాధించలేనివాడు ఎంత గొప్ప కళాకారుడయినప్పటికీ నిలవలేకపోతాడు.

రాజ్ కపూర్ గొప్ప కళాకారుడు. గొప్ప వ్యాపారి. అతని సినిమాలన్నీ వ్యాపారపరంగా విజేతలే. కళా పరంగా కూడా అతని సినిమాలు అధ్భుతాలే!

పాత్రల మానసిక సంఘర్షణలూ, వ్యక్తిత్వాలూ, ఎంతో గొప్పగా ప్రదర్శిస్తాయి అతని సినిమాలు. అంటే, కళ వ్యాపారమా, కళనా అని మీమాంసను జరిపేకన్నా, కళాకారుడు తనలో తాను సమన్వయం సాధించటం ఉత్తమం అన్నమాట.

హిందీలో శాంతారాం, బిమల్ రాయ్, హృషీకేష్ ముఖెర్జీ తదితరులు, తెలుగూలో విజయావారు, బీ ఎన్ రెడ్డి వంటివారూ ఈ సమన్వయం సాధించారు. అందుకే వారి చిత్రాలు వ్యాపారంగా హిట్టు. కళాత్మకంగా సూపెర్ హిట్టులు.

మరి ఇప్పుడు కళాకారులెందుకు ఆ సమన్వయం సాధించలేక పోతున్నారు?

కళాత్మక చిత్రాలంటే, కొద్ది మందికే అవార్డులకే పరిమితమయి, వ్యాపార చిత్రాలంటే సమాజంలో అందరినీ అలరించగలిగి ప్రభావం చూపేవిగా ఎందుకయ్యాయి?

మన సినిమా పరిస్థితి గురించి విశ్లేషిస్తూ వచ్చిన మరికొన్ని వ్యాసాలు:

• మనము సినిమాలెందుకు చూస్తాం?
• మన సినిమాలెందుకు మూస దాటవు?
• సినిమాలెవరు తీస్తారు? ఎందుకు తీస్తారు?