కాపీయా? ప్రేరణా? – ఓ సినిమా పాటా, నీ పేరేమిటి?
తీరిగ్గా ఉన్న ఒక సెలవురోజు సాయంత్రం వాలుకుర్చీలో కూర్చుని, రేడియోలోనో, టివిలోనో లేదా మీ టేప్ రికార్డరులోనో మీకిష్టమైన పాటొకటి వింటున్నారు. అందులోని రిథంకీ, సంగీతానికీ అనుగుణంగా మీకు తెలియకుండానే మీ కాళ్ళు నేలను తాటిస్తూ ఉన్నాయి (మెలొడీ ఐతే ‘మనసు పులకరిస్తుంది’ అనుకోవచ్చు). హఠాత్తుగా, ఎక్కడో ఒకచోట “అరె! ఈ ట్యూనును ఇదివరకెక్కడో విన్నట్టుందే.” అనుకున్నారు. మీ మెదడు పొరల్లోని ఆర్కివ్స్ లోకి వెళ్ళాక, ఆ ట్యూను ఎక్కడిదో మీకు అర్థమైంది. అంతే! అంతకుముందు “ఎంత మంచి ట్యూను కంపోజ్ చేశాడు” అని మీరు మెచ్చుకున్న ఆ సంగీత దర్శకుడే మీకిప్పుడు అంగుష్టమాత్రుడిగా కనిపిస్తున్నాడు.
కార్తీక్ శ్రీనివాసన్-ఫోటో:హిందూ దినపత్రిక నుంచి
ఇలాంటి అనుభవం ఎప్పుడైనా, ఎవరికైనా కలగవచ్చు. కాని ఎంతమంది దాని మూలాల్లోకి వెళ్ళి పరిశోధిస్తారు? “సినిమా పాటల్లో పెద్ద పెద్ద దూడలకే ఎవరూ కేర్ చెయ్యరని నాకు తెలుసు. నేను చేస్తాను.” అన్నారు శ్రీశ్రీ ఒకచోట. అలాగే కార్తీక్ శ్రీనివాసన్ అనే ఓ కుర్రాడు ఇలాంటి దూడల్ని తప్పించుకుని పోకుండా కట్టేసి మరీ బందెలదొడ్డిలో పెట్టాడు. ఆ బందెలదొడ్డి పేరే Inspirations in Indian Film Songs. క్లుప్తంగా ItwoFS (దాన్ని ‘ఐ-టు-ఎఫ్-ఎస్’ అని పలకాలట).
ఇది ఇప్పటి సంగతి కాదండి. 2001 ది. శ్రీనివాసన్ తండ్రి పాశ్చాత్య సంగీత ప్రియుడు. లాటిన్, స్పానిష్ సంగీతాన్ని ఎక్కువగా వినేవాడు. తను విన్న ఆ పాశ్చాత్య సంగీతానికీ, భారతీయ సినిమాల్లోని పాటలకూ మధ్యగల పోలికలను చెప్తూ ఉండేవాడు. ఈ సమాచారమంతా వృధా పోనివ్వడమెందుకులే అని శ్రీనివాసన్ అసలు పాటల, కాపీ పాటల ఆడియో క్లిప్సును ఒక ఫ్రీ సర్వర్లో అప్ లోడ్ చేస్తూ, ఆ లింకులను అంతర్జాలంలోని డిస్కషన్ గ్రూపుల్లో పేర్కొనేవాడు – అవి కాపీ ట్యూనులని చెప్పడానికి సాక్ష్యంగా. ఒకసారి నదీం-శ్రావణ్ సంగీతదర్శకత్వం వహించిన ‘ధడకన్’ అనే చిత్రంలోని రెండు పాటల బాణీలు మిడిల్ ఈస్ట్ పాటల బాణీలకు దగ్గరగా ఉండటం గమనించాడు. మెల్లిగా ఈ వార్త ఆనోటా ఆనోటా పాకి, ‘ఇండియా టుడే’ సెప్టెంబర్ 3, 2001 సంచికలో ఒక చిన్న కథనం రాస్తూ, కాపీ ట్యూన్స్ గురించి శ్రీనివాసన్ వెబ్సైటులో ఇచ్చిన లింకును పేర్కొన్నారు. సరే, ఇదేదో ఆసక్తికరమైన వ్యవహారమే అనుకున్న శ్రీనివాసన్ తనే ఒక సైటు ఎందుకు ప్రారంభించకూడదు అనుకుని www.itwofs.com అనే సైటు ప్రారంభించాడు.
అలా ఇప్పటికిందులో హిందీ, తమిళం, తెలుగు భాషలలోని సినిమాలకు చెందిన ఐదువందలకు పైగా కాపీ ట్యూనుల ప్రస్తావన ఉంది. వాటిల్లో హిందీ పాటల సంఖ్యే ఎక్కువ. శ్రీనివాసన్ పరిశోధన ప్రకారం ఈ ‘కాపీ ఆచారం’ నిన్నమొన్నటిది కాదట. గత అర్థ శతాబ్దంగా జరుగుతూ వస్తున్నదేనంటున్నాడు. కొత్త తరంలోని అనూమాలిక్, నదీం శ్రవణ్, ప్రీతం చక్రవర్తిలతో పాటుగా పాతతరంలోని ఆర్.డి. బర్మన్, ఓ.పి. నయ్యర్, రాజేష్ రోషన్ వంటివారూ ఈ జాడ్యం అంటించుకున్నవారే (‘మొదలైనవారు’ అని రెండు చోట్లా మీరే చదువుకోండి).
శ్రీనివాసన్ కృషి గురించి ఇప్పటివరకూ అనేక పత్రికల్లో ప్రస్తావించబడటమేకాక, ‘సి.ఎన్.బి.సి.’, ‘సి.ఎన్.ఎన్. -ఐ.బి.ఎన్’ వంటి టివి చానెల్స్ కార్యక్రమాలు నిర్వహించాయికూడా (ముఖ్యంగా సి.ఎన్.బి.సి లో కరణ్ థాపర్ కార్యక్రమం చూడండి). కాపీ ఆరోపణలున్న సంగీత దర్శకులు ఇచ్చిన వివరణలు ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి.
“ఇది ఒక సాఫ్ట్ వేర్ ప్రాబ్లం. నేను ఈ ట్యూనును ఆ సాఫ్ట్ వేర్ నుంచి తీసుకున్నాను. బహుశా ప్రిన్స్ కూడా అదే సాఫ్ట్ వేర్ని ఉపయోగించినట్టున్నాడు. – ఆదేశ్ శ్రీవాస్తవ్.
“ఒక హోటల్లో విన్న బ్యాక్ గ్రౌండ్ మ్యూజిక్ మాకు బాగా నచ్చింది. అదే మా మెదడులో ఉండిపోయింది.” – నదీం శ్రవణ్.
“ఒక మంచి పాటంటే, కేవలం కంపోజింగ్ మాత్రమే కాదు. దాన్ని ఎలా డిజైన్ చేసి, ప్రెజెంట్ చేస్తామనేది కూడా ముఖ్యం.” – ప్రీతం.
“Inspiration కి, plagiarism కి తేడా ఉంది. నా చాలా పాటలు పాశ్చాత్య బాణీలనుంచి ప్రేరణ పొందినవే. ఎస్.డి. బర్మన్, సలీల్ చౌధరీ, ఆర్.డి. బర్మన్ వంటి దిగ్గజాలు కూడా వీటికి అతీతులు కారు. కాని మేమంతా ఈ బాణీలను మన భారతీయ పద్ధతికి అనుగుణంగా మా సృజనాత్మకతను జోడించి తయారుచేశాం. ఇప్పటి సంగీతదర్శకులు లక్ష్మణరేఖలని దాటిపోయి, పాకిస్తానీ, అరబిక్, స్పానిష్ బాణీలకు జిరాక్స్ కాపీలను తయారుచేస్తున్నారు.” – బప్పీలహరి
ఈ విషయంలో మన తెలుగువాళ్ళూ తక్కువేం తినలేదండి. ఆర్.పి. పట్నాయక్, దేవా, మణిశర్మ, కోటి వంటి వాళ్ల ‘కృషి’ మీకు శ్రీనివాసన్ సైటులో కనిపిస్తుంది. కాకపోతే, అన్ని అనుకరణలూ ‘కాపీ’ కింద జమకట్టలేమని, కొన్ని నిజంగా ప్రేరణలేనని శ్రీనివాసన్ అంటున్నాడు. ఆ వివరాలన్నీ అతని సైట్లో చూడవచ్చు.
కాపీ అనటం భావ్యమో, కాదో నాకు తెలియదుగాని, మన వెనకటి నలుపు-తెలుపు చిత్రాల యుగంలో కూడా కొన్ని తెలుగు చిత్రాల్లోని పాటల బాణీలు బెంగాలీ వంటి భాషాచిత్రాల్లోనుంచి తీసుకున్న సందర్భాలున్నాయి. దీనికి ఒక కారణం బెంగాలీ సాహిత్య ప్రభావం తెలుగువారిపైన బాగా ఉండటం (చాలామంది పాఠకులు ‘శరత్’ తెలుగు రచయితే అనుకునేవారట), కొన్నిబెంగాలీ సినిమాలు తెలుగులో కూడా చిత్రాలుగా రూపొందించడంవల్ల కావచ్చు. మచ్చుకి రెండు పాటలను ఇక్కడ పేర్కొంటున్నాను.
అసలు పాట: అమర్ సోప్నే….
చిత్రం: సాగరిక (1956) (బెంగాలీ)
గానం: శ్యామల్ మిత్రా
సంగీతం: రబీన్ ఛటర్జీ
http://www.youtube.com/watch?v=yTQVxXcHohY
తెలుగు పాట: నా హృదయంలో నిదురించే చెలీ
చిత్రం: ఆరాధన (1962)
గానం: ఘంటసాల
సంగీతం: ఎస్. రాజేశ్వర రావు
http://www.raaga.com/channels/telugu/artist/Ghantasala_Venkateswara_Rao.html
అసలు పాట: కె తుమి అమారే దాకో
చిత్రం: అగ్నిపరీక్ష (1954)(బెంగాలీ)
గానం: సంధ్యా ముఖర్జీ
సంగీతం: అనుపం ఘటక్
http://uk.youtube.com/watch?v=nqRxRm_DXVw
తెలుగు పాట: పెను చీకటాయే లోకం
చిత్రం: మాంగల్యబలం (1958)
గానం: ఘంటసాల, సుశీల
సంగీతం: మాస్టర్ వేణు
http://www.musicindiaonline.com/p/x/Oq2_jSsId9.As1NMvHdW/
కొన్ని హిందీ సినిమా పాటల బాణీలు కూడా ఇలాగే యథాతథంగా మన తెలుగు సినిమాల్లో వాడుకున్న సంగతి అందరికీ తెలిసిందే. కాని ఆ హిందీ పాట కూడా ఏదో ఒక విదేశీ పాట కాపీయే – కొన్ని సందర్భాల్లో. ఇలా చూస్తూ పోతే, నేతిబీరకాయలోని నేయిలా మన సంగీతంలోని ఘుమఘుమలు అసలైనవి కావని అర్థమై మనసు చివుక్కుమంటుంది.
Filed Under: featured • lead • వ్యాసాలు • సంగీతం-సాహిత్యం
nenu baadhapadindi maatram..sholay loni mehbooba paataki…daadaapu oka 15 samvatsaraalu….adi mana burman gaari srujanatmakata ani brama lo unnaanu
కాపీకీ ప్రేరణకూ ఉన్న అడ్డుగీతల్లా అది చేసేవాడి సొంత సృజనాత్మకతే! అది highly subjective కాబట్టి తేల్చడం చాలా కష్టమే.
నాకు ఇలాంటి అనుభవం…ఛత్రపతి సినెమా టైటిల్ music తో జరిగింది… ఆహా ఎంత బాగా చేసాడు అనుకున్నాను…కాని అది ఒక జెర్మన్(not sure) సాంగ్ నుంచి copy అని తెలీయ గానే…మొదట…విరక్తి కలిగింది…ఆ తర్వాత అసహ్యం కలిగింది….ఆ తర్వాత అనుమానం పట్టుకుంది…అప్పటినుంచి ఎదైనా పాట వింటే…ఏ అఫ్రిక నుంచి copy కొట్టారో అని అనుమానం కలుగుతుంది….
Nice information….
ఈ పాట చూడండి. మన తెలుగులో ఏ పాట కు ఇది ప్రేరణో(?) కనిపెట్టండి
sisindry film lo chitti talli ninu chudaka song
మరి ఇదో….
ఇది చూడండి.
@శ్రీ,
మీరు చెప్పిన జర్మన్ మ్యూజిక్
comment4- సిసింద్రీ సినిమాలోని ’చిన్ని తండ్రి’
comment5-’ఈ రేయి తీయనిదీ’
comment-6- ‘పెళ్ళి కళ వచ్చేసిందే బాలా’ , ప్రేమించుకుందాం రా
శేషు-గారు, మీరు కాపీయా ప్రేరణా అని వ్యాసం ప్రారంభించినా, మీరు రాసిన తీరు, పైనొచ్చిన రెండు కామెంట్లు చూస్తుంటే “మనవాళ్ళంతా కాపీగాళ్ళోయ్” అనే అభిప్రాయమే బలంగా వుందని అనిపిస్తుంది. అది మీ తప్పనికాదు. చాల క్లిష్టమైన విషయాన్ని కొద్ది లైన్లలో చెప్పడం కష్టం.
పాత శాస్త్రాలు/కావ్యాల్లో (అలంకారశాస్త్రంలో కుకవి నింద ఒక భాగం
) చర్చని పక్కన పెడితే … తెలుగులో “plagiarism” మీద (గ్రంథ-/సంగీతచౌర్యం) వచ్చిన వ్యాసాలు, జరిగిన చర్చ (నాకు తెలిసినంతలో) అతి కొద్ది. మానవల్లి రామకృష్ణకవి గారు 1920 ల్లో రాసిన “గ్రంథచౌర్యం” అన్న వ్యాసం, వేలూరి వెంకటేశ్వరరావు గారు (ఈమాట వెబ్-జైన్ ప్రథాన సంపాదకులు) రాసిందొకటి, వి.ఎ.కె.రంగారావుగారు AIR లో ఇచ్చిన 5 రేడియో ప్రోగ్రాములు (see my comment in: http://vbsowmya.wordpress.com/2008/12/08/idi-asalu-katha-tv-program/#comments) చెప్పుకోదగ్గవి.
సాహిత్యమైనా, సంగీతమైనా, చరిత్రయిన, mythology అయినా … మీకు ప్రపంచమంతా కొన్ని పోలికలు కనిపిస్తాయి రెండేళ్ళ క్రితం నేను తరచుగా వినే ఒక రేడియో ఛానల్లో (వివిధదేశాల సంగీతాన్ని వినిపిస్తారు, non-pop,non-rock,non-Jazz) ఒక టర్కిష్ పాట మోగిపోయింది. అది విన్న ప్రతిసారీ సీత-అనసూయలు పాడిన ఒక ప్రముఖ జానపదపాట గుర్తుకొచ్చేది. ఇది యాదృచ్చికమా, మనబాణీని వాళ్ళు పట్టుకెళ్ళారా, మన హైదరాబాదు ఉస్మానులు ఆ ప్రాంతంనుండి వచ్చినవాళ్ళు కాబట్టి అటునుండి యిటు వచ్చిందా అని బోలెడుసేపు మనం speculate చేసుకోవచ్చు. Comparative, classical philology, indigeneous, … ఇలా రకరకాల దృక్కోణాలనుండి …
చివరికి అన్ని వాదనల్లోను కొంత నిజముంది అని సరిపెట్టుకోవచ్చు
.
కొంచెం సొంతడబ్బా కొట్టుకోవడానికి అనుమతిస్తే: చాలాయేళ్ళ క్రితం ఈ విషయంపై discussion-groups లో చాలా పోస్టులు రాసాను. మచ్చుకి ఒక రెండు. ఒకటి 2004 నాటిదీ, దానిలోనే 1995 లో రాసిన మరో పోస్టుకి లింకు.
http://groups.yahoo.com/group/racchabanda/message/11087
అలాగే మొదట్లో ఒక 2 గంటలు, తర్వాత ఒక 6 గంటలు పాటలతో ఒక lec-dem లాంటిది చేసి పెట్టుకున్నాను. “ఆ పాటని మనవాళ్ళు ఎత్తేశారురా” అనే వాళ్ళకి జవాబు చెప్పడానికి
.
ఏదేమైనా తెలుగు సినిమా/నాటకాల్లో నాకు తెలిసి 1920 లనుండే వేరే భాషలు/సంస్కృతులనుండి బాణీలను తీసుకోవడం జరుగుతుంది. డబ్బింగ్ సినిమాల్ని (వాటిలోను కొన్ని అపురూపమైన తెలుగుపాటలొచ్చాయి!), గత 10-20 సంవత్సరాల్లో వచ్చిన పాటల్ని పక్కనపెడితే, చాలా సందర్భాలలో అసలు “మాతృక” కంటే తెలుగు పాటే చాలా అందంగా తయారుకావడం జరిగింది.
– శ్రీనివాస్
మేడేపల్లి శేషుగారూ, చాలా ఆశక్తికరమైన వ్యాసం. కృతజ్నతలు.
మంత్ర సినిమాలో చార్మి ‘ మహా మహా ” పాట దారుణ మైన కాపీ పాటకి ఉదాహరణ. చివరికి కొన్ని కాస్ట్యూం లు కూడా కాపీయే.
పదేళ్లుగా ఇంటర్నెట్ పుణ్యమాని ఏ పాట దేనికి కాపీ/అనుకరణ/ప్రేరణ అనేది అంతా వీజీగా పట్టేయగలుగుతున్నారుగానీ, మహానుభావుడు విఏకే రంగారావు 1980లలోనే బ్లాక్-అండ్-వైట్ జమానా నాటి (1930 – 1970) తెలుగు మరియు హిందీ చిత్రాల్లోని అనేక హిట్ గీతాలకి మాతృకలు ఏఏ దేశాల్లో, భాషల్లో ఉన్నాయో వివరంగా ‘విజయచిత్ర’లో ఓ వ్యాసం రాశాడు. నేను చిన్న పిల్లాడుగా ఉన్నప్పుడు చదివిన వ్యాసమది. ఆ పాటల వివరాలు గుర్తులేవు. ఆయనకి అన్ని దేశాల పాటలెక్కడ దొరికాయో అని చాన్నాళ్లు అబ్బురపడేవాడిని. తర్వాతెప్పుడో మద్రాసులో వాళ్లింటికెళ్లినప్పుడు ఆయన కలెక్షన్ చూసి కళ్లు తిరిగాయి నాకు.
రంగారావు గారి ప్రస్తావన వచ్చింది కాబట్టి .. నవతరంగం కోసం ఆయనతో సినిమా పాటలపై ఏదైనా వ్యాస పరంపర లాంటిది రాయించగలిగితే బాగుంటుంది. భారతీయ సినీ సంగీతమ్మీద అంతకన్నా ఎక్కువ అధారిటీ కలవారు మరెవరూ ఉండరు.
రావుగారు మీకు మంచి పరిచయస్తులు కనుక వ్యాసలు రాయించే భధ్యత మీరే తీసుకుని ఆ పుణ్యం ఏదో మీరే కట్టుకుందురు……
శేషుగారు :
మంచి వ్యాసం….
శ్రీనివాస్ గారూ, సినిమా సంగీతం విషయంలో మీతో పోటీపడే స్థాయి, అర్హత నావంటి వాళ్లకు లేదని నాకు తెలుసు. కాకతాళీయాల గురించి, ప్రేరణల గురించి మాట్లాడలేం. నిజమే. రాజేశ్వరరావు, మాస్టర్ వేణు గార్లు నిజంగా మాస్టర్లే. సందేహం లేదు. కారణాలేవైనా కావొచ్చుగాని వ్యాసంలో నేను పేర్కొన్న రెండు పాటలూ బెంగాలీ మాతృకలకి మక్కీకి మక్కి కాపీ అని వినగానే నాలాంటి సామాన్యులెవరికైనా అన్పిస్తుంది (‘నా హృదయంలో’ పాట బెంగాలీ బాణీకి అనుకరణ అని శ్రీశ్రీయే చెప్పారు) (‘చిట్టిచెల్లెలు’ పాటను కూడా కలుపుకోవచ్చు). వాళ్ళంటే నాకు గౌరవమే. కానీ, ఆ పాటలు…..
@ అబ్రకదబ్ర. వి.ఎ.కె. రంగారావు గారి కృషి, పరిజ్ఞానం నిజంగానే అమోఘం (ఆయన తర్వాత మన పరుచూరి శ్రీనివాస్ గారిపైన మనం డిపెండ్ అవ్వొచ్చు). ఆయనలాంటి వారు మరో ప్రాంతంలోనో, దేశంలోనో ఉండి ఉంటే, ప్రభుత్వం తరఫునుంచి ఎంతో ప్రోత్సాహం లభించడమే కాకుండా, సినిమాకు సంబంధించి ఒక మ్యూజియం వంటిది ఏర్పాటు చేసి ఉండేవాళ్ళు. ప్రభుత్వం మాట అటుంచి, మన సినీపరిశ్రమ వారికీ సినిమాల ద్వారా డబ్బు చేసుకోవటం తప్పించి ఇలాంటివేవీ పట్టవు (వజ్రోత్సవం సభల్లో జరిగిన రభస మీకూ తెలిసిందేకదా). అందుకే ఇటువంటి అపురూపమైన సేకరణలన్నీ కేవలం కొంతమంది వ్యక్తులకే పరిమితమైపోయాయిగానీ, సామాన్యులకు అందుబాటులో లేవు. సత్యజిత్ రాయ్ ‘పథేర్ పాంచాలీ’ ని పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం నిర్మించిందంటే నాకిప్పటికీ అబ్బురం అనిపిస్తుంది (ఆ కథంతా తర్వాత తెలుసుకున్నాననుకోండి). సత్యజిత్ రాయ్ సినిమాలు పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలో ఎలా పరిరక్షించబడుతున్నాయో గమనిస్తే, మన అసమర్థత తీవ్రత తెలుస్తుంది.
ట్యూను చాలా బాగుండి ఉండటం వల్ల మన సాహిత్యం ఆ ట్యూనులో పలికితే బాగుంటుందనుకుని మళ్ళీ ఆ ట్యూను మన భాషలో వాడుకోడంలో కొంతవరకూ అర్థం ఉంది కానీ, అప్పుడు అసలు సంగీత దర్శకుడికి క్రెడిట్స్ ఇవ్వాలి కదా. అక్కడికి వినేవాళ్ళు చచ్చు దద్దమ్మలు, మనం కాపీ కొట్టామని కనుక్కోలేరని కొందరు అభిప్రాయపడొచ్చు. లేకుంటే, acknowledgements అనవసరం అనుకుంటారో!
Agnipareeksha and Sagarika were remade in Telugu and the music directors
have used some of the original tunes in the telugu version, which is an accepted practice all over.
Whereas plagiarism or copy means using the original tunes without having any
legitimate licence.
@ T.K. Venugopal. Your argument is acceptable to me.
మిత్రులారా, బాణీలు కాపీ కొట్టడం లేదా అనుకరించటం లో నాకు ఏమీ నేరం కనిపించడంలేదు.ఈ రేయి తియ్యనిది,ఇంకా కొన్ని మంచి పాటలు మనం మిస్ అయి ఉండేవాళ్ల్లం కదా,కాకుంటే,ఒక మాట మూలం గురించి చెపితే గౌరవం గా ఉందేది.మనకు కావలసినది మనసుకి హాయి ని కలగజేసే సంగీతమేగా !